Rekabet Yasağı Sözleşmesi, Cezai Şart ve Uyuşmazlıklarda Görevli Mahkeme

REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ, CEZAİ ŞART VE UYUŞMAZLIKLARDA GÖREVLİ MAHKEME

1. İŞÇİNİN REKABET ETMEME BORCU VE REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ DÜZENLENMESİ

Iş sö zleşmesinin devamı sırasında işçinin işvereni ile rekabet etmeme/sadakat ve sır saklama borcu 6098 sayılı Tü rk Borçlar Kanunu’nun 396 ncı maddesinde dü zenlenmiştir. Söz konusu düzenleme uyarınca, işçi yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır.

İşçi, iş ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez. İş sözleşmesinin kurulması ile doğan sadakat borcu, işçi tarafından işverenin çıkarlarını koruma ve gözetme borcudur.

İşçi, iş gördüğü sırada öğrendiği, özellikle üretim ve iş sırları gibi bilgileri, iş ilişkisinin devamı süresince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. Işçinin iş sö zleşmesinin devamı sırasındaki rekabet etmeme borcuna aykırı davranışları Iş Kanunu m.25/II, (e) bendi kapsamında haklı fesih nedeni olarak kabul edilmektedir. İşverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğu ölçüde işçi, iş ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yükümlüdür.

İşçinin iş sözleşmesi sona erdikten sonra rekabet yasağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 444-447 nci maddelerinde düzenlenmiştir.

İşçi ile işveren arasında sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için rekabet yasağına ilişkin bir anlaşma olmadıkça, Borçlar Kanunu'ndaki hükümler tek başına işverene talep hakkı vermez. İş sözleşmesi sona erdikten sonra işçinin işverenle rekabet etmeme borcu ancak böyle bir yükümlülük sözleşme ile kararlaştırıldığı takdirde söz konusu olmaktadır.1 Rekabet yasağ ı sö zleşmesi ile işçinin çalışma ö zgü rlü ğ üne bir sınırlama getirildiğ inden kanun koyucu Tü rk Borçlar Kanunu’nun 444 ü ncü maddesi ve devam maddelerinde, bu yasağ ın geçerliliğ i için sıkı kayıt ve koşullar getirmiş, hakime de aşırı rekabet yasaklarını kapsam ve sü re açısından sınırlama yetkisi tanımıştır.

Taraflarca rekabet yasağı konusunda sözleşme yapılmışsa işveren, sözleşmeye aykırı davranıldığını ileri sürerek cezai şart ya da tazminat talebinde bulunabilecektir. Rekabet yasağının ihlaline bağlı taraflarca kararlaştırılmış olan belli bir ödemeyi öngören yaptırım, niteliği itibarıyla bir cezai şart hükmüdür.

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayıevi, 13.Baskı, İstanbul 2017, sayfa 381

Türk Borçlar Kanunu'nun rekabet yasağının sona ermesini düzenleyen 447 nci maddesi uyarınca, iş sözleşmesinin işveren tarafından haksız olarak ya da işçi tarafından haklı nedenle feshedilmiş olması halinde rekabet yasağı sona erer.

2. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMELERİNİN GEÇERLİLİK KOŞULLARI

Türk Borçlar Kanunu’nun 444 üncü maddesinde işçinin yükleneceği rekabet yasağının hangi fiillere ilişkin olduğu düzenlenmiştir.

6098 sayılı Tü rk Borçlar Kanunu’na gö re rekabet yasağ ı sö zleşmesinin geçerli olabilmesi için işçinin iil ehliyetine sahip olması, anlaşmanın yazılı şekilde yapılması, hizmet ilişkisinin işçiye mü şteri çevresi veya ü retim sırları ya da işverenin yaptığ ı işler hakkında bilgi edinme imkâ nı sağ laması ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılmasının, işverenin ö nemli bir zararına sebep olacak nitelikte olması gerekir. Her hizmet ilişkisi işçiye işverenin işleri hakkında belirli bilgileri edinme imkanı verir. Ancak bu durum her işçiyle rekabet yasağ ı sö zleşmesi yapılabileceğ i anlamına gelmez. Rekabet yasağ ı sö zleşmesi yapılabilecek işçiler, işverenin mü şteri çevresini, sırlarını ve işleri hakkındaki bilgileri başka bir işverende kullanmak suretiyle zarar verme ihtimali olan kişilerdir.2 Rekabet yasağ ının ihlal edildiğ inden sö z edebilmek için, muhakkak işçinin edindiğ i bilgileri kullanarak somut bir zarar vermiş olması gerekmez. Işçinin bir zarar vermemekle birlikte, zarar tehlikesi yaratacak şekilde faaliyette bulunması da yasağ ın ihlali anlamına gelir. Ayrıca rekabet yasağ ına aykırı davranan işçinin ö nemli bir zarara sebebiyet verme ihtimalinin bulunduğ unun ispatlanması gerekir.3

3. REKABET YASAĞININ SINIRLARI

Tü rk Borçlar Kanunu’nun 445 inci maddesinde rekabet yasağ ının sınırları çizilmiştir. Tü rk Borçlar Kanunu’nun 445 inci maddesi uyarınca, rekabet yasağ ı işçinin ekonomik geleceğ ini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye dü şü recek biçimde yer, zaman ve işlerin tü rü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve sü resi, ö zel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Işçi rekabet yasağ ı sö zleşmesiyle iş sö zleşmesi sona erdikten sonra; herhangi bir şekilde rekabet etmemeyi, işverenin işini yapmak ü zere rakip bir işletme açmamayı, rakip bir işletmede çalışmamayı veya rakip işletmeyle başka tü rden bir menfaat ilişkisine girmekten kaçınmayı ü stlenebilir. Rekabet yasağ ı sö zleşmesi, yasağ a konu kişinin yaptığ ı işin ö nemine ve işverenin faaliyet konusuna gö re rekabet yasağ ının geçerli olacağ ı coğ ra i alan, rekabet yasağ ına konu işlerin tü rü ve rekabet yasağ ının sü resi bakımından, işçinin ekonomik geleceğ ini hakkaniyete aykırı şekilde tehlikeye dü şü rmeyecek sınırlamalar içermelidir. Işçinin çok geniş bir coğ ra i alanda ve her tü rlü işte çalışmasını yasaklayan rekabet yasağ ı sö zleşmelerinin geçerliliğ i tartışmalıdır.4 Rekabet yasağ ının Kanunda dü zenlendiğ i şekilde bir sınırlamaya tabi tutulmaması, rekabet yasağ ının geçersizliğ i sonucunu doğ urur.5

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi ,3.Baskı,İstanbul 2021, sayfa 363 A.g.e.sayfa 363 Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi , 5.Baskı,İstanbul 2023, sayfa 397 H.Mollamahmutoğlu,M.Astarlı,U.Baysal, İş Hukuku,Lykeıon Yayınları,Güncellenmiş 7.Baskı,sayfa 615

Konu hakkındaki bir Yüksek Mahkeme kararına göre, “…Süre, yer ve işin türü bakımından sınırlandırılmış olmadıkça rekabet yasağı geçerli olmayacaktır. Sınırlamaların işin ve hatta işçinin niteliğine göre belirlenmesi gerekir. Türkiye sınırları içinde rekabet etmeme yönünden öngörülen düzenlemelere geçerlilik tanınmamıştır. Ancak yabancı uyruklu olup çalışma hayatının çoğunu Türkiye dışında geçirmiş bir işçi bakımından rekabet yasağının ülke sınırları ile belirlenmesi mümkün olabilecektir. Yine, il sınırları ya da belli bir bölge ile sınırlandırma, işin niteliğine göre yerinde görülebilir.

Süre konusunda da en fazla bir ya da birkaç yılı aşmayacak şekilde rekabet yasağı öngörülebilir. Aksi durum işçinin ekonomik anlamda yıkımına neden olabilecektir.

Rekabet yasağının işverene ait işlerden hangisi ya da hangileri ile sınırlandırıldığı net biçimde belirlenmelidir. Özellikle şirketlerin ticaret siciline kayıt sırasında faaliyet alanlarının geniş tutulduğu ülkemizde, işçinin bütün alanlarda çalışmasının sınırlandırılması mümkün olmaz. İşçinin işverene ait işyerinde yapmakta olduğu işle doğrudan ilgili ve işverenin asıl faaliyet alanına giren işler bakımından böyle bir sınırlama getirilmelidir.

İşçi ve işveren arasında rekabet yasağını öngören düzenleme, işyeri devri halinde de kural olarak geçerliliğini sürdürür. Devralan işverenin başka bir amaca yönelmesi ve faaliyet alanını değiştirmesi halinde ise rekabet yasağı sona erer.

İşçinin iş sözleşmesinin feshinden sonra rekabet yasağına uyma yükümü, geçici iş ilişkisi sırasında da devam eder. Bu noktada işçinin ödünç alan işverene bağlı olarak yapmakta olduğu çalışmalarının da rekabet yasağının ihlali olarak değerlendirilmesi mümkündür.6

4. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİNİ HAKİM TARAFINDAN DEĞERLENDİRMESİ

Tü rk Borçlar Kanunu’nun 445 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, hakim aşırı nitelikteki rekabet yasağ ını; bü tü n durum ve koşulları serbestçe değ erlendirip, işverenin ü stlenmiş olabileceğ i karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde gö z ö nü nde tutmak suretiyle kapsamı veya sü resi bakımından sınırlayabilir.

Orneğ in hakim işverene zarar vermesi ihtimali olmayan bir işçiyle yapılan rekabet yasağ ı sö zleşmesini tü mden geçersiz sayabilir veya iki yıllık rekabet yasağ ı sü resini hakkaniyet çerçevesinde bir yıla indirebilir.7 Hakimin değ erlendirmesi rekabet yasağ ı hü kmü nü n salt tamamen geçerli veya tamamen geçersiz olduğ u yolunda olmaz. Hakim sö zleşmeyi kapsamı ve/veya sü resi bakımından sınrılayarak da geçerli sayabilir.

5. REKABET YASAĞINA AYKIRILIK VE CEZAİ ŞART

4857 sayılı Iş Kanunu’nda cezai şarta ilişkin bir dü zenleme yer almamakta, bu hususta genel kanun olan Tü rk Borçlar Kanunu’ndaki dü zenlemeler uygulama alanı bulmaktadır.

Y.9.HD.E.2019/4878,K.2021/2668,T.28.01.2021

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi ,5.Baskı,İstanbul 2023, sayfa 399

Tü rk Borçlar Kanunu’nun 446 ncı maddesinde rekabet yasağ ına aykırı davranan işçinin, bunun sonucu olarak işverenin uğ radığ ı zararaları giderme yü kü mlü lü ğ üne, ceza şartının ö ngö rü lmesi hali ile doğ abilecek ek zararlara ve işverenin yasağ a aykırı son verilmesini isteyebilmesine ilişkin dü zenlemelere yer verilmiştir.

Tü rk Borçlar Kanunu’nun 446 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca, rekabet yasağ ına aykırı davranan işçi, bunun sonucu olarak işverenin uğ radığ ı zararları gidermekle yü kü mlü dü r. Tü rk Borçlar Kanunu’nun 446 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ise, rekabet yasağ ı sö zleşmelerinde genellikle işçinin yasağ a aykırı davranışı bir cezai şarta/ceza koşuluna bağ lanmaktadır. Rekabet yasağ ının ihlali halinde işverenin kararlaştırılan cezai şartı talep edebilmesi için bir zarara uğ radığ ını ispat etmesi gerekli değ ildir. Işveren zarara uğ radığ ını veya bu zararın kapsamını ispat etmek zorunda kalmaksızın kararlaştırılan cezai şartı talep edebilir. Borçlar Kanunu’nun 180 inci maddesinin birinci fıkrasında “Alacaklı hiçbir zarara uğ ramamış olsa bile, kararlaştırılan cezanın ifası gerekir” hü kmü yer aldığ ından, işverenin herhangi bir zararı ispatlamak zorunda bulunmaksızın sö zleşmede kararlaştırılan cezai şartı isteyebilmesi olanağ ı vardır. Bu durumda işverenin cezai şartı talep edebilmesi için rekabet yasağ ının ihlal edildiğ ini ispatlaması yeterlidir.

Bir cezai şart kararlaştırılmamışsa işveren ancak zarara uğ radığ ını ispat ederek uğ radığ ı zararın tazminini talep edebilir.

Cezai şartın kararlaştırıldığ ı durumlarda, bunu aşan zararın varlığ ı halinde de bu ek zararların tazmini işveren tarafından talep edilebilir.

Kararlaştırılan cezai şart işçinin rekabet yasağ ına uyduğ u sü re oranında indirime tabidir. Yani işçinin rekabet yasağ ına uyduğ u sü re, o oranda cezai şart miktarını da azaltır. Bö ylece tespit edilen cezai şart miktarı hala fahiş ise Tü rk Borçlar Kanunu’nun 182 nci maddesi uyarınca hakim bu oranlamadan sonra fahiş gö rdü ğ ü cezai şart miktarını ayrıca indirebilir.8 Rekabet yasağ ında sadece işçi aleyhine konulan tek tara lı cezai şart geçerlidir. Yargıtay 11 inci Hukuk Dairesinin ilgili kararına gö re, iş sö zleşmelerinde sadece işçi aleyhine konulan cezai şart hü kü mlerinin geçersiz olduğ unu hü kü m altına alan Tü rk Borçlar Kanunu’nun 420 nci maddesinin tara lar arasında akdedilen rekabet etmeme sö zleşmesine uygulanma imkâ nı bulunmamaktadır.9 Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesi de, gö rev konusunda içtihat değ işikliğ ine gittiğ i kararında, “TBK m.420’deki hizmet sö zleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan cezai şartların geçersiz olacağ ı hü kmü nü n rekabet yasağ ı kayıtları açısından uygulanamayacağ ını, rekabet yasağ ında tek tara lı cezai şartı geçerli olduğ una” hü kmetmiştir. 10

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi ,3.Baskı,İstanbul 2021, sayfa 369

Y.11HD.E.2019/2294,K.2020/40,T.06.01.2020

Y.9HD.E.2021/3076,K.2021/9789,01.06.2021

Aynı şekilde, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da rekabet yasağ ına aykırılık için konulan ceza koşulunun tek tara lı olabileceğ i gö rü şü ndedir.11 Cezai şartın iki tara lı olabilmesi, ancak iki tarafa borç yü kleyen hü kü mler bakımından sö z konusu olabilir. Halbuki rekabet yasağ ı kararlaştırıldığ ında buna aykırı davranabilecek tek kişi işçidir.Işverenin rekabet yasağ ına aykırı davranışı sö z konusu olamaz.12

6. REKABET YASAĞININ SONA ERMESİ

Tara larca karşılaştırılmış bir rekabet yasağ ı, bu yasağ ın geçerli olacağ ı sü renin bitmesiyle kendiliğ inden sona erer.

Tü rk Borçlar Kanunu’ nun 447 nci maddesinin birinci fıkrasına gö re, “Rekabet yasağ ı, işverenin bu yasağ ın sü rdü rü lmesinde gerçek bir yararının olmadığ ı belirlenmişse sona erer.” Orneğ in faaliyet konusunu değ iştirmesi, işyerini kaptaması, işyerini farklı bir mü şteri çevresi bulunan yere taşıması, işyerinin faaliyetine ilişkin sır niteliğ indeki bilgilerin bu niteliğ ini kaybetmesi hallerinde rekabet yasağ ının sü rdü rü lmesinde işverenin korunmaya değ er bir menfaatinin kalmadığ ı sö ylenebilir.13 Tü rk Borçlar Kanunu’ nun 447 nci maddesinin ikinci fıkrasına gö re, “sö zleşme haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından veya işverene yü klenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse, rekabet yasağ ı sona erer.”

Rekabet yasağ ının bağ layıcılığ ı ne şekilde sona erdiğ iyle doğ rudan ilgilidir. Iş sö zleşmesi işveren tarafından haklı bir neden olmaksızın sona erdirilirse, işçi rekabet yasağ ı sö zleşmesiyle bağ lı değ ildir.

Orneğ in, işveren ekonomik nedenlerle işçinin iş sö zleşmesini sona erdirirse, işçi rekabet yasağ ı hü kmü yle bağ lı değ ildir. Ancak işçi iş sö zleşmesinin haklı nedenle feshine sebebiyet vermişse, bu kusurlu davranışından yararlanarak, rekabet yasağ ı hü kmü nden kurtulamaz.14 Iş sö zleşmesini fesheden işçi ise, iş sö zleşmesini haklı nedenle feshettiğ i takdirde, rekabet yasağ ı taahhü dü ile bağ lı kalmaz. Bununla birlikte işçi haklı nedenler olmaksızın iş sö zleşmesini feshettiğ inde, ö rneğ in istifa ettiğ i takdirde, rekabet yasağ ı sö zleşmesiyle bağ lıdır.15

7. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMELERİNDE YETKİLİ MAHKEME

Türk Borçlar Kanunu’nun 444 ve devamı maddelerine dayalı olarak İş Kanunu kapsamında işçi sayılan kişinin, rekabet yasağı sözleşmesinin ihlali nedeniyle açılan cezai şartın tahsiline ilişkin davalarda Yargıtaya göre iş mahkemeleri görevlidir.

YHGK,E.2021/524,K.2023/210,T.15.03.2023

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi ,3.Baskı,İstanbul 2021, sayfa 368, “…Rekabet yasağının kararlaş rılabilmesi için işverenin bir karşılık ödemesi gerekip gerekmediği,cezai şart kapsamında değil,karşı edim kapsamında alınabilecek bir konudur…Hukkukumuzda ise, karşı edimin varlığı/yokluğu ve /veya miktarı…TBK m.445/2’de aşırı rekabet yasaklarının sınırlandırılmasında dikkate alınacak bir ölçüt olarak düzenlenmiş r.”Teks l İşveren Hukuk 136.Sayı, Ercüment Özkaraca, Rekabet Yasağı Sözleşmesinde Öngörülen Tek taraflı Cezai Şar n Geçerliliği (Karar İncelemesi)

H.Mollamahmutoğlu,M.Astarlı,U.Baysal, İş Hukuku,Lykeıon Yayınları,Güncellenmiş 7.Baskı,sayfa 615 Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit,Bireysel İş Hukuku Dersleri, Onikilevha Yayınevi ,3.Baskı,İstanbul 2021, sayfa 368 A.g.e.s.369

Yüksek Mahkeme konuyla ilgili olarak verdiği kararda, “… Dairemizin önceki kararlarında işçinin iş sözleşmesi sona erdikten sonrası dönem bakımından rekabet yasağına ilişkin olarak cezai şart ve tazminat davaları bakımından ticari dava olduğu belirtilmiş ise de; konunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmakla, yukarıda belirtilen açıklamalar uyarınca görevli mahkemenin iş mahkemesi olduğu belirlendiğinden bu karardan dönülmesi gerektiği anlaşılmıştır.” şeklinde hüküm kurmuştur.16 Aynı şekilde istinaf Mahkemesi konuyla ilgili olarak,“…İş Mahkemeleri Kanunu ile işçi ve işveren arasında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden doğan uyuşmazlıkları çözme görevi iş mahkemelerine verilmiş olup Türk Ticaret Kanunu’nun 5 inci maddesinde yer alan ‘aksine hüküm bulunmadıkça’ ibaresinin karşılığıdır. Başka bir anlatımla, İş Mahkemeleri Kanunu’nun 5 inci maddesi, Türk Ticaret Kanunu’nun 4 üncü maddesinde belirtilen ticari davalara bakma görevinin ticaret mahkemelerine ait olduğunu belirten 5 inci maddedeki ‘aksine hükmü’ öngören bir düzenlemedir. İşçi ile işveren arasında sözleşmenin sona ermesinden sonraki dönem için rekabet yasağına ilişkin bir anlaşma olmadıkça Borçlar Kanunundaki hükümler tek başına talep hakkı vermez. Taraflarca rekabet yasağı konusunda anlaşma yapılmışsa işveren, sözleşmeye aykırı davranıldığını ileri sürerek cezai şart ya da tazminat talebinde bulunabilecektir. Bu nedenle borcun kaynağı kanun değil iş sözleşmesidir. Uyuşmazlığın kaynağı iş sözleşmesi olduğundan TBK’nin 444 ve devamı maddelerine dayalı olarak İş Kanunu kapsamında işçi sayılan kişinin, rekabet yasağı sözleşmesinin ihlali nedeniyle açılan cezai şartın tahsiline ilişkin davalarda iş mahkemeleri görevlidir. Yargıtayca konu yeniden değerlendirildiğinde, yukarıda belirtilen açıklamalar uyarınca görevli mahkemenin iş mahkemesi olduğu belirtildiğinden önceki kararlardan dönülmüştür.” şeklinde hüküm kurmuştur. 17 Anayasa Mahkemesi ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4 üncü maddesinin bir numaralı fıkrasının;

1) c bendinde yer alan “6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun …rekabet yasağına ilişkin 444 ve 447” maddelerinde ibarelerinin,

2) Birinci cümlesinde yer alan “öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları…” “…ticari dava…”ve “…sayılır” ibarelerinin ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 444 üncü maddesinin Anayasa hükümlerine aykırılığı nedeniyle iptallerine karar verilmesine ilişkin İzmir 4. Asliye Ticaret Mahkemesi talebini reddettiği kararında; “…6102 sayılı Kanunu’nun 4. maddesinin bir numaralı fıkrasında ticari davalar ile ticari nitelikte çekişmesiz yargı işlerinin düzenlendiğini, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın 6098 sayılı Kanun’un rekabet yasağına ilişkin 444. ve 447. maddelerinde öngörülen hususlardan doğan hukuk davalarının ticari dava sayılacağının hükme bağlandığını, …ticari dava sayılmanın bir sonucunun da 6102 sayılı Kanun’un 5. maddesinde düzenlenmiş olup, aksine bir hüküm bulunmadıkça dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinin tüm ticari davalara bakmakla görevli olduğunun belirtildiği, buna göre aksine bir düzenleme bulunmadıkça 6098 sayılı Kanun’un rekabet yasağına ilişkin 444. ve 447. maddelerinde öngörülen hususlardan doğan hukuk davalarının asliye ticaret mahkemelerinde görüleceğinin anlaşıldığına” karar vermiştir.18

Y.9.HD.,E.2021/10133,K.2021/1595,T.30.11.2021

T.C.İstanbul BAM 31. HD., e.2022/2096,K.2023/1622,T.1707.2023 Anayasa Mahkemesi Başkanlığı, E.2023/153,K.2024/93,Karar Tarihi 04.04.2024,06.06.2024 tarih ve 32568 sayılı Resmi Gazete.

8. SONUÇ

6098 sayılı Tü rk Borçlar Kanunu’nun 396 ncı maddesi uyarınca işçi, yü klendiğ i işi ö zenle yapmak ve işverenin haklı menfaatinin korunmasında sadakatle davranmak zorundadır. Işçi, iş ilişkisi devam ettiğ i sü rece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ü cret karşılığ ında ü çü ncü kişiye hizmette bulunamaz ve kendi işvereni ile rekabete girişemez.

Işçi, iş gö rdü ğ ü sırada ö ğ rendiğ i, ö zellikle ü retim ve iş sırları gibi bilgileri, iş ilişkisinin devamı sü resince kendi yararına kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. Işçinin iş sö zleşmesinin devamı sırasındaki rekabet etmeme/sadakat borcuna ve sır saklama borcuna aykırı davranışları Iş Kanunu m.25/II, (e) bendi kapsamında haklı fesih nedeni olarak kabul edilmektedir.

Işverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli olduğ u ö lçü de işçi, iş ilişkisinin sona ermesinden sonra da sır saklamakla yü kü mlü dü r.

Iş sö zleşmesi sona erdikten sonra rekabet yasağ ı 6098 sayılı Tü rk Borçlar Kanunu’nun 444-447 nci maddelerinde dü zenlenmiştir.

Iş akdinin devamı sü resince işçinin işverenle rekabet etmemesi sadakat borcu içinde yer alan bir yü kü mlü lü k olmakla birlikte, tara lar iş ilişkisi devam ederken sö zleşmenin bitiminden sonra işçinin rekabet etmeyeceğ ine ilişkin bir hü kmü n iş sö zleşmesine konulmasını veya bu konuda ayrı bir rekabet yasağ ı sö zleşmesi yapılmasını kararlaştırabilirler.

Iş sö zleşmesi sona erdikten sonra işçinin işverenle rekabet etmeme borcu ancak bö yle bir yü kü mlü lü k sö zleşme ile kararlaştırıldığ ı takdirde sö z konusu olmaktadır. Rekabet yasağ ı sö zleşmesinin geçerli olabilmesi için işçinin iil ehliyetine sahip olması, anlaşmanın yazılı şekilde yapılması, hizmet ilişkisinin işçiye mü şteri çevresi veya ü retim sırları ya da işverenin yaptığ ı işler hakkında bilgi edinme imkâ nı sağ laması ve aynı zamanda bu bilgilerin kullanılmasının, işverenin ö nemli bir zararına sebep olacak nitelikte olması gerekir. Rekabet yasağ ı işçinin ekonomik geleceğ ini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye dü şü recek biçimde yer, zaman ve işlerin tü rü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez ve sü resi, ö zel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz.

Hakim, aşırı nitelikteki rekabet yasağ ını, bü tü n durum ve koşulları serbestçe değ erlendirmek ve işverenin ü stlenmiş olabileceğ i karşı edimi de hakkaniyete uygun biçimde gö z ö nü nde tutmak suretiyle, kapsamı veya sü resi bakımından sınırlayabilir.

Rekabet yasağ ının ihlali halinde işveren, iş sö zleşmesine aykırı davranıştan ö tü rü sö zleşmeyi haklı nedenle feshedebileceğ i gibi, varsa zararının tazminini de isteyebilecektir. Rekabet yasağ ının ihlaline bağ lı tara larca kararlaştırılmış olan belli bir ö demeyi ö ngö ren yaptırım, niteliğ i itibarıyla bir cezai şart hü kmü dü r.

Yü ksek Mahkeme son dö nemde verdiğ i kararlarda, rekabet yasağ ında tek tara lı cezai şartın geçerli olduğ una hü kmetmiştir.

Tü rk Borçlar Kanunu'nun rekabet yasağ ının sona ermesini dü zenleyen 447 nci maddesi uyarınca, iş sö zleşmesinin işveren tarafından haksız olarak ya da işçi tarafından haklı nedenle feshedilmiş olması halinde rekabet yasağ ı sona erer.

Tü rk Borçlar Kanunu’nun 444 ve devamı maddelerine dayalı olarak Iş Kanunu kapsamında işçi sayılan kişinin, rekabet yasağ ı sö zleşmesinin ihlali nedeniyle açılan cezai şartın tahsiline ilişkin davalarda Yargıtaya ve istinaf mahkemelerine gö re iş mahkemeleri gö revlidir. Anayasa mahkemesi son gü nlerde konuyla ilgili verdiğ i bir kararda, “…Tara ların tacir olup olmadığ ına bakılmaksızın 6098 sayılı Kanun’un rekabet yasağ ına ilişkin 444. ve 447.maddelerinde ö ngö rü len hususlardan doğ an hukuk davalarının ticari dava sayılacağ ının hü kme bağ landığ ını, …ticari dava sayılmanın bir sonucunun da 6102 sayılı Kanun’un 5. maddesinde dü zenlenmiş olup, aksine bir hü kü m bulunmadıkça dava olunan şeyin değ erine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinin tü m ticari davalara bakmakla gö revli olduğ unun belirtildiğ i, buna gö re aksine bir dü zenleme bulunmadıkça 6098 sayılı Kanun’un rekabet yasağ ına ilişkin 444. ve 447. maddelerinde ö ngö rü len hususlardan doğ an hukuk davalarının asliye ticaret mahkemelerinde gö rü leceğ ini” belirtmiştir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ