İşçinin Ücret Alacağının Ücret Garanti Fonu Tarafından Ödenmesi

İŞÇİNİN ÜCRET ALACAĞININ ÜCRET GARANTİ FONU TARAFINDAN ÖDENMESİ

1. GİRİŞ

4447 Sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1 inci maddesi uyarınca Işsizlik Sigortası Fonu kapsamında ayrı bir Ucret Garanti Fonu oluşturularak , sö z konusu dü zenleme kapsamındaki işçilerin ü cret alacaklarının ö denmesinin gü vence altına alınması amaçlanmıştır. Ucret Garanti Fonu, işverenin ö deme haczine dü şmesi sebebiyle ü cretini alamayan ve bazı şartları sağ layan işçilerin, belirli bir sü re ile sınırlı olmak ü zere ü cretlerinin ö denmesi için kurulmuştur. Ucret Garanti Fonu’nun oluşumu ve uygulanmasına ilişkin esaslar ise çıkarılan “Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i”nde dü zenlenmiştir.

2. ÜCRET GARANTİ FONU

“Işverenin Odeme Aczine Dü şmesi” başlığ ını taşıyan 4447 Sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1 inci maddesi ve Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i hü kü mleri uyarınca “Ucret Garanti Fonu”, 4447 sayılı Kanuna gö re sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin; konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması, i lası, i lasın ertelenmesi nedenleri ile işverenin ö deme gü çlü ğ ü ne dü ştü ğ ü hallerde geçerli olmak ü zere, işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan 3 aylık ö denmeyen ü cret alacaklarını karşılamak amacı ile Işsizlik Sigortası Fonu kapsamında oluşturulmuş olan fondur.

4447 Sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrası ve Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’nin 6 ncı maddesi uyarınca, Ucret Garanti Fonu’nun kaynakları, işverenler tarafından işsizlik sigortası primi olarak yapılan ö demelerin yıllık toplamının %1’i ile bu primlerin değ erlendirilmesinden elde edilen kazançlardır.

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’nin 7 nci maddesi uyarınca, Ucret Garanti Fonu’nun giderleri ise ü cret alacağ ı ve bu alacağ ın ö denebilmesine yö nelik yö netim kurulu kararı ile yapılan diğ er harcamalardan oluşur.

3. ÜCRET GARANTİ FONU’NDAN YARARLANMA KOŞULLARI

4447 Sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek 1 inci maddesi ve Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i hü kü mlerine gö re ü cret garanti fonundan yararlanabilmek için, işverenin ö deme gü çlü ğ üne dü şmesi, işçinin 4447 sayılı Kanun kapsamında aynı işyerinde en az bir gü n sü reyle çalışmış olması, alacağ ın zamanaşımına uğ ramamış ü cret alacağ ı olması ve fondan yararlanmak için başvuruda bulunması gerekmektedir.

3.1. İŞVERENİN ÖDEME GÜÇLÜĞÜNE DÜŞMESİ

Işçi, işverenin aşağ ıda belirtilen ö deme gü çlü ğ ü ne dü ştü ğ ü hallerde Ucret Garanti Fonu’ndan yararlanabilir.

Buna gö re;

a) Işveren için aciz vesikası alınması,

b) Işverenin konkordato ilan etmesi,

c) Işverenin i lası veya i lasının ertelenmesi,

sebepleriyle ö deme gü çlü ğ üne dü ştü ğ ü hallerde, işçi ü cret alacaklarının ö denmesi için Ucret Garanti Fonu’na başvurabilir.

Işçinin ü cretinin ö denmemesi bu sebeplerden birine dayanmıyorsa, işçi Ucret Garanti Fonu’na başvuramaz.1

3.2. 4447 SAYILI KANUN KAPSAMINDA EN AZ BİR GÜN ÇALIŞMIŞ OLMA

4447 sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu kapsamında sigortalı sayılan herkes Ucret Garanti Fonu’na dahildir.

Işçinin işverenin ö deme aczine/gü çlü ğ üne dü şmesinden ö nceki son bir yıl içinde aynı işyerinde 4447 sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu kapsamında en az bir gü n sü reyle çalışmış olması şarttır. 4447 sayılı Işsizlik Sigortası Kanunu’nun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, Bu Kanun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile ikinci fıkrası kapsamında olanlardan bir hizmet akdine dayalı olarak çalışan sigortalıları, 4857 sayılı Kanuna gö re kısmi sü reli iş sö zleşmesi ile çalışanlardan 5510 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında işsizlik sigortası primi ö deyen isteğ e bağ lı sigortalılar ile aynı Kanunun ek 6 ncı maddesi kapsamındaki sigortalıları ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde açıklanan sandıklara tabi sigortalıları kapsar. Ucret Garanti Fonu’ndan, yalnızca 4857 sayılı Iş Kanunu’na tabi işçiler değ il, Deniz Iş Kanunu, Basın Iş Kanunu ile Tü rk Borçlar Kanunu’na tabi işçiler de yararlanır. Ücret Garanti Fonu Yönetmeliği’nin 4/d maddesi uyarınca, ödeme güçlüğüne düşme tarihi; i las, i lasın ertelenmesi ve konkordato kararının verildiği tarihi veya aciz vesikası alınması durumunda belge tarihini ifade etmektedir.

İşçinin yukarıda belirtilen hüküm uyarınca, bu tarihlerden geriye doğru bir yıl içerisinde aynı işyerinde 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nu hükümleri uyarınca bir gün çalışmış olması gerekmektedir.

Buna karşın, Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’nin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ö deme gü çlü ğ ü nü n belirlendiğ i davalar ile ü cret alacağ ının tespit edildiğ i davalarda, davanın açıldığ ı tarih ile karar tarihi arasında geçen sü reler son bir yıllık sü renin hesabında dikkate alınmaz. Burada önemli olan husus, iilen ödeme güçlüğüne düşmekten çok, bu ödeme güçlüğünün belgelenmesidir.

3.3. ÜCRET ALACAĞININ ZAMANAŞIMINA UĞRAMAMIŞ OLMASI

4447 Sayılı Kanun ve Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i uyarınca Ucret Garanti Fonu, yalnızca ü cret alacaklarını garanti altına almıştır.

Işverenin ö deme gü çlü ğ ü ne dü şmesi halinde işçi, ancak ü cret alacakları için Ucret Garanti Fonu’na başvurabilir.

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku Dersleri, 3. Baskı, Onikilevha,İstanbul 2021, sayfa, 294

Işçinin Ucret Garanti Fonundan yararlanabilmesi için, başvuru tarihi itibariyle ü cret alacağ ının zamanaşımına uğ ramamış olması gerekir.

3.4. KURUMA BAŞVURMA ZORUNLULUĞU

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’nin 8 inci maddesi uyarınca, Kurum tarafından ücret alacağının ödenebilmesi için iş sözleşmesinin devam edip edilmediğine bakılmaksızın;

a) İşveren hakkında aciz vesikası alınması durumunda, icra dairesinden alınan aciz vesikası veya İcra ve İflas Kanunu’nun 105 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca alınacak hacze kabil mal bulunmadığına ilişkin haciz tutanağı ve işveren tarafından düzenlenen işçi alacak belgesi;

b) İşverenin iflası durumunda, mahkemece verilen iflas kararı veya İcra ve İflas Kanunu’nun 166 ncı maddesi uyarınca iflas kararının ilan edildiğini gösteren belge ve iflas dairesi veya iflas idaresi tarafından onaylanan işçi alacak belgesi,

c) İşverenin iflasının ertelenmesi durumunda, mahkemece verilen iflasın ertelenmesi kararı veya İcra ve İflas Kanununun 166 ncı maddesi uyarınca iflasın ertelenmesinin ilan edildiğini gösteren belge ve kayyım tarafından onaylanan işçi alacak belgesi,

d) İşveren hakkında konkordato ilan edilmesi durumunda, mahkemece verilen kesin mühlet kararı veya İcra ve İflas Kanununun 288 inci maddesi uyarınca kesin mühlet kararının ilan edildiğini gösteren belge ve konkordato komiseri tarafından onaylanan işçi alacak belgesi, ile birlikte işçinin Türkiye İş Kurumu’na mücbir sebepler dışında şahsen başvurması gerekir. İşçinin Ücret Garanti Fonundan yararlanması için yapacağı başvuru bir süreye bağlı değildir.

4. FONDAN KARŞILANACAK ÜCRET ALACAĞININ MİKTAR VE SÜRESİNE İLİŞKİN SINIRLAMALAR

4447 Sayılı Kanun ve Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i uyarınca, Ucret Garanti Fonu tarafından işçinin karşılanacak ü cret alacağ ına ilişkin miktar ve sü re yö nü nden bazı sınırlamalar getirilmiştir.

4.1. İŞÇİYE FONDAN TEMEL ÜCRETİN ÖDENMESİ

4447 sayılı Kanun’un Ek 1 inci maddesi uyarınca işçiye Ucret Garanti Fonundan yapılacak ö deme temel ü cret ü zerinden yapılır.

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 4/g maddesi uyarınca temel ücret; İşçinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendi gereğince sigorta primine esas tutulan kazancı üzerinden hesaplanan net ücreti ifade etmektedir.

Ücret Garanti Fonundan yapılan ücret ödemeleri temel ve net ücret üzerinden yapılır. Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 9 uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Kurumca formatı belirlenen İşçi Alacak Belgesi, işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü tarihten önceki ücret alacaklarına ilişkin olmalıdır. İşçi Alacak Belgesi ile net ücretin bildirilmesi esastır. Ücret alacağının tespitinde işverene ulaşılamaması halinde, ücret alacağını dönem ve miktar itibarıyla belirten kesinleşmiş mahkeme kararı veya icra müdürlüğünce düzenlenmiş ödeme emri, başvuru sahiplerince Kuruma ibraz edildiği takdirde İşçi Alacak Belgesi yerine geçer. Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 9 uncu maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca; Sosyal Güvenlik Kurumuna prim bildirimi yapılmış olan ve çalışılmadan hak kazanılan ulusal bayram, genel tatil, hafta tatili ve ücretli izin karşılığı ücret alacakları ile fazla mesai ücret alacaklarından talep edilen aya ilişkin olan miktarı Fon kapsamında değerlendirilir.

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 9 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca; hizmet akdinde ücretin döviz cinsinden belirlendiği durumlarda işçinin ücret alacağının olduğu dönemin son gününde Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen efektif döviz satış kuru esas alınarak Kurum tarafından ödeme yapılır.

4.2. FONDAN ÖDENECEK ÜCRET SGK GÜNLÜK KAZANÇ ÜST SINIRINA TABİDİR

Işçiye Ucret Garanti Fonundan yapılacak ü cret ö demesi miktar olarak bir ü st sınıra tabidir. Sö z konusu Kanun ve ilgili Yö netmelik uyarınca, işçiye Fon’dan ö denecek olan bir gü nlü k ü cret alacağ ı, 5510 sayılı Kanun’un 82 nci maddesine gö re belirlenen gü nlü k kazanç ü st sınırını aşamaz. Buna gö re, işçinin fondan alacağ ı bir gü nlü k ü cret, en fazla asgari ü cretin bir gü nlü k tutarının 7,5 katı olabilir.

Sosyal Gü venlik Sö zleşmesi olmayan ü lkelerde iş ü stlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak ü zere gö tü rü len Tü rk işçileri için gü nlü k ü st sınır, gü nlü k asgari ü cretin ü ç katıdır. 2

4.3. FON KAYNAKLARIYLA SINIRLI ÜCRET ÖDEMESİ YAPILMASI

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’nin 9 uncu maddesinin beşinci fırkası uyarınca Ucret Garanti Fonu kapsamında yapılacak ödemeler, Fon kaynaklarıyla sınırlıdır. Fon kaynakları sona erdiğinde; Ücret Garanti Fonu da ödeme yapamayacaktır. Ödemeler, Kuruma başvuru sırasına göre yapılır.

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku Dersleri, 3. Baskı, Onikilevha,İstanbul 2021, sayfa, 297

4.4. FONDAN KARŞILANACAK ÜCRETTE SÜRE SINIRLAMASI VE ÖDEMENİN YAPILMASI

Işçinin Ucret Garanti Fonu’ndan karşılanacak ü creti, işverenin ö deme gü çlü ğ üne dü şmesinden ö nceki en fazla ü ç aylık ü cretidir.

Ucret Garanti Fonu’ndan karşılanacak olan ü ç aylık ü cret, işverenin ö deme gü çlü ğ ünden ö nceki herhangi bir dö neme ait olabilir. Ucretin son ü ç aya ait olması gerekmez.3 Ücret alacağı, işçinin Kuruma başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenir. Ödemeler PTT aracılığıyla yapılır.

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 10 uncu maddesi uyarınca, ü cret alacağının Fondan ödenmesi halinde; aciz vesikası alınmasında icra dairesine, konkordato ilanında konkordato komiserine, iflasta iflas idaresine veya iflas masasına, iflasın ertelenmesinde kayyıma ve tüm ödemelerde işverenin bağlı olduğu vergi dairesine yazılı olarak bildirilir. Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 9 uncu maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, aynı işverenle olan iş ilişkilerinde İcra ve İflas Kanunu’nun 105 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında aciz vesikası hükmündeki haciz tutanağına dayanılarak Fondan bir kez yararlanılabilir. Bununla birlikte, bir işveren nezdinde çalışırken fondan yararlanan işçinin, daha sonra başka bir işveren nezdinde çalışırken fondan tekrar yararlanması da mümkündür. Yeter ki şartlar sağlanmış olsun. 4

5. KURUMUN İŞVEREN VE İŞÇİYE RÜCU

Ucret Garanti Fonu Yö netmeliğ i’ nin 9 uncu maddesinin altıncı bendi uyarınca, işçi veya işverenin kasıt veya kusurundan kaynaklandığı belirlenen fazla veya yersiz ödemeler yasal faizi ile birlikte ilgililerden Kurumca tahsil edilir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

A.g.e. s.298 A.g.e.s.298