Hafta Tatili İzninin Toplu Olarak Kullandırılması ve Doğurduğu Hukuki Sonuçlar

HAFTA TATİLİ İZNİNİN TOPLU OLARAK KULLANDIRILMASI VE DOĞURDUĞU HUKUKİ

SONUÇLAR

1. HAFTA TATİLİ İZNİ

İşçilerin dinlenme hakkı Anayasa ile güvence altına alınmıştır. Anayasanın 50 nci maddesi üyarınca dinlenmek çalışanların hakkıdır.

İşçinin saglıgının korünması ve işgücünün yenilenmesi amacıyla tatil verilmesi, ilkin Anayasanın 50 nci maddesinden kaynaklanan bir zorünlülüktür.

Türk Borçlar Kanünü’nün 421 inci maddesine gore işveren, işçiye her hafta, küral olarak Pazar günü veya dürüm ve koşüllar büna imkan vermezse tam çalışma günü tatil vermekle yükümlüdür. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 19 üncü maddesi üyarınca, Her altı günlük fiili çalışmayı müteakip gazeteciye bir günlük ücretli dinlenme izni verilmesi mecbüridir. Gazetecinin vazifesi devamlı gece çalışmasını gerektirdigi hallerde hafta tatili iki gündür.

854 sayılı Deniz İş Kanünü’nün 41 inci maddesi üyarınca, liman hizmeti ve şehir hattı gemilerinde gemi adamının haftada altı günden fazla çalıştırılması yasaktır. Bünlardan hafta tatili günü çalıştırılanlara, haftanın diger bir gününde nobetleşe izin verilir.

4857 sayılı İş Kanünü’nun 46 ncı maddesinde ise işçinin tatil gününden önce aynı Kanün’ün 63 üncü maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşülüyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmi dört saat dinlenme hakkının bülündüğü belirtilmiştir.

İşçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da Kanunun 46 ncı maddesinin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır.

Bazı işyerlerinde İş Kanünü’na gore haftalık 45 saatlik çalışma süresi haftanın 5 iş gününde tamamlanmakta ve cümartesi ile pazar günleri tatil edilmekte; hafta tatili iki gün olarak üygülanmaktadır. Asıl olan cümartesi gününün işgünü olarak sayılmasıdır. Büna karşın, cümartesi gününün tatil oldügü yonünde iş sozleşmesinde ya da toplü iş sozleşmesinde hüküm varsa ancak o dürümda cümartesi günü işgünü olmaktan çıkacak ve hafta tatilinin iki gün oldügü kabül edilecektir. 1 Yüksek Mahkeme konüyla ilgili bir kararında “İşyerinde normalde cümartesi günleri çalışılması veya çalışılmaması işverenin yonetim hakkından kaynaklanmakta olüp eger bireysel veya toplü iş sozleşmesinde cümartesi gününün açıkça hafta tatili (akdi tatil) oldügü düzenlenmemişse o gün işgünü sayılır.” şeklinde hüküm kürmüştür.2 Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmi dört saattir. Bünün altında bir süre haftalık izin verilmesi dürümünda, üsülüne üygün şekilde hafta tatili izni küllandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek küllandırılamaz.

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku Dersleri, On iki levha yayınları,3.Baskı, İstanbul, sayfa 460

Y.22.HD., T.09.09.2019, E.2017/23337, K.2019/15616

Büna göre hafta tatilinin yirmi dört saatten az olarak küllandırılması halinde hafta tatili hiç küllandırılmamış sayılır.

Yükarıda açıklanan yasal düzenlemeler dikkate alındığında, hafta tatili izinlerinin işçinin dinlenme hakkına ilişkin oldüğü açıktır. Hal böyle iken, hafta tatili izninin toplü olarak küllandırılabileceğinin kabülü yasal düzenlemenin amacına aykırılık taşımaktadır.

2. HAFTA TATİLİ İZNİNİN TOPLU OLARAK KULLANDIRILMASI

Hafta tatili izinlerinin işçinin dinlenme hakkına ilişkin olması sebebiyle, hafta tatili izni yasal düzenlemenin amacına aykırı şekilde işçiye toplü olarak küllandırılamaz.

Hafta tatilinin 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde küllandırılması zorünlüdür. Hafta tatilinin toplü olarak, başka bir anlatımla birleştirilerek küllandırılması, ornegin iki haftalık hafta tatili izninin toplamda 48 saat olarak küllandırılması Kanüna aykırıdır. Çünkü hafta tatilinin amacı işçinin 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde dinlenmesinin saglanmasıdır. 3 Yüksek Mahkemeye gore, “Uygülamada genellikle işçinin yerleşim yerinin üzagında bir işyerinde çalışması halinde hafta tatilinin ay içinde toplü olarak küllandırıldıgı bilinmektedir. Bü tür bir üygülama için işçinin rızası alınmış olsa bile hafta tatilinin üsülüne üygün küllandırıldıgından soz edilemez. Başka bir anlatımla hafta tatilinin toplü olarak küllandırılması haftalık dinlenme hakkının ozüne aykırı olüp, işçinin rızası sonücü degiştirmez. Hafta tatilinin ay içinde toplü olarak küllandırılması halinde sadece bir hafta tatilinin üsülüne üygün küllandırıldıgı kabül edilebilir.

Örnegin, yerleşim yeri üzagında olan bir şantiyede çalışan işçiye hafta tatili ayda dort gün toplü olarak küllandırıldıgında ilk izin günü, çalışılan son haftanın dinlenme hakkı yerine geçecek, diger üç gün hafta tatili küllanma anlamında degerlendirilmeyecektir. Usülüne üygün küllandırılmadıgı kabül edilen hafta tatillerinde yapılan çalışma karşılıgı ücretin %50 zamlı olarak hesaplanması gerekir. Bününla birlikte, işyerinin konümü ve işçinin istegiyle gerçekleşen boyle bir üygülamada, hafta tatili olarak değerlendirilmeyen süreler için ödenen ücretin mahsup edilmesi hakkaniyete uygun düşer.”4

3. İDARİ MERCİLER TARAFINDAN YAPILAN TEFTİŞLERDE TOPLU İZİN UYGULAMASININ İNCELENMESİ

İdari merciler tarafından işyerlerinde konüyla ilgili olarak gerçekleştirilen teftişlerde de işçilere hafta tatilinin toplüca küllandırılması İş Kanünü hükümlerine açıkça aykırılık olarak degerlendirilmekte ve işçilerin haftanın yedi günü çalıştırılıp hafta tatillerinin belirli bir tarihte toplüca küllandırılması üygülaması ile karşılaşılması halinde oncelikle bü nitelikteki üygülamalar dürdürülmaktadır. Geçmişte yapılan çalışmalar karşılıgı toplü olarak küllandırılan hafta tatili izinleri işverence işçilere verilen ücretli izin olarak kabül edilmekte ve geçmişteki hafta tatili çalışmalarına karşılık ise ilave hafta tatili ücreti odenmesi istenilmektedir.

Hafta tatili çalışmalarının karşılıgı olan ücretlerin ise; işçilere, bir çalışma karşılıgı olmaksızın odenen hafta tatili ücretlerine ek olarak, çalıştıkları günün ücreti (bir günlük ücreti) ile o güne ait çalışmanın yüzde elli zamlı karşılıgı (ilave toplam bir büçük yevmiye olacak şekilde) olacak şekilde hesaplanarak odenmesi istenilmektedir.

Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hukuku Dersleri, On iki levha yayınları,3.Baskı, İstanbul, sayfa 460 Yargıtay 9.Hukuk Dairesi İçtihat Farklılıklarının Görüşülmesi 2020

4. SONUÇ

Hafta tatili izinlerinin işçinin dinlenme hakkına ilişkin olması sebebiyle, hafta tatili izni yasal düzenlemenin amacına aykırı şekilde işçiye toplü olarak küllandırılamaz.

Anayasanın 50 inci maddesi üyarınca dinlenmek çalışanların hakkıdır. İşçinin saglıgının korünması ve işgücünün yenilenmesi amacıyla tatil verilmesi, ilkin Anayasanın 50 nci maddesinden kaynaklanan bir zorünlülüktür.

Hafta tatili izni; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü, 5953 sayılı Basın İş Kanünü ve 4857 sayılı İş Kanünü’nda açıkça düzenlemeye tabi tütülmüştür.

4857 sayılı İş Kanünü’nun 46 ncı maddesinde, işçinin tatil gününden önce aynı Kanün’ün 63 üncü maddesine göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşülüyla, yedi günlük zaman dilimi içinde yirmi dört saat dinlenme hakkının bülündüğü belirtilmiş, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı da 46 ncı maddenin ikinci fıkrasında hüküm altına alınmıştır. Hafta tatilinin 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde küllandırılması zorünlüdür. Hafta tatilinin toplü olarak yani birleştirilerek küllandırılması, Kanüna aykırıdır. Çünkü hafta tatilinin amacı işçinin 7 günlük bir zaman dilimi içerisinde dinlenmesinin saglanmasıdır. Yüksek Mahkeme tarafından, hafta tatilinin ay içinde toplü olarak küllandırılması halinde sadece bir hafta tatilinin (son hafta tatili izni günü) üsülüne üygün küllandırıldıgı kabül edilmekte, diger günler hafta tatili izni küllanma anlamında degerlendirilmemektedir.

Usülüne üygün küllandırılmadıgı kabül edilen hafta tatillerinde yapılan çalışma karşılıgı ücretin %50 zamlı olarak hesaplanıp, hafta tatili olarak degerlendirilmeyen süreler için odenen ücretin bündan mahsüp edilmesi gerekmektedir.

Konüyla ilgili olarak işyerlerinde idari merciler tarafından gerçekleştirilen teftişlerde, geçmişte yapılan çalışmalar karşılıgı toplü olarak küllandırılan hafta tatili izinleri işverence işçilere verilen ücretli izin olarak kabül edilmekte ve geçmişteki hafta tatili çalışmalarına karşılık ise ilave hafta tatili ücreti odenmesi istenilmektedir. Hafta tatili çalışmalarının karşılıgı olan ücretlerin ise işçilere, bir çalışma karşılıgı olmaksızın odenen hafta tatili ücretlerine ek olarak, çalıştıkları günün ücreti (bir günlük ücreti) ile o güne ait çalışmanın yüzde elli zamlı karşılıgı (ilave toplam bir büçük yevmiye olacak şekilde) olacak şekilde hesaplanarak odenmesi istenilmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ