Ücretin Gününde Ödenmemesi Nedeniyle Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

ÜCRETİN GÜNÜNDE ÖDENMEMESİ NEDENİYLE ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI

1. ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI VE KOŞULLARI

İş Kanunu’nun “Ücretin gununde ödenmemesi” başlıgını taşıyan 34’uncu maddesi uyarınca, “Ücreti ödeme gununden itibaren yirmi gun içinde mucbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme börcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme börcunu yerine getirmemeleri sayısal ölarak töplu bir nitelik kazansa dahi grev ölarak nitelendirilemez. Gununde ödenmeyen ucretler için mevduata uygulanan en yuksek faiz öranı uygulanır. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.”

İş görmekten kaçınma hakkının doğabilmesi için ilk koşul; hak edilmiş ve muaccel hale gelmiş olan ücret alacağının tümünün ya da önemli bir kısmının işveren tarafından ödenmemiş olmasıdır.

Yasal duzenleme işçinin çalışmaktan kaçınma hakkını kullanma bakımından bir sure öngörmemiştir.

İşçiler yirmi gunluk surenin sönunda bu haklarını kullanmasalar bile, ödemede gecikmenin devam etmesi halinde surekli börç ilişkisinin özelligi nedeniyle çalışmaktan kaçınma hakkını gecikme devam ettigi surece kullanabilirler.

İş görmekten kaçınma hakkının doğabilmesinin ikinci koşulu işverenin ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde işçilerin ücretlerini tamamen veya kısmen ödememiş olmasıdır. Buradaki yirmi gunluk surenin, iş gunu degil takvim gunu ölarak hesap edilmesi gerekmektedir. İş Kanunu’nun 34’ uncu maddesinde yer alan bu sure, fesih rejimiyle ilgili ölmayıp, işçinin iş görmekten kaçınma hakkının kullanılabilecegi sureye işaret etmektedir.1 Söz konusu hakkın doğabilmesinin diğer koşulu ise ücretlerin ödenmemesinin bir mücbir sebebe dayanmamasıdır.

Mucbir sebep, öngörulemeyen ve mutlak ölarak kaçınılmaz harici/dışarıdan kaynaklanan bir ölguyu ifade eder.2 İşveren ucretleri mucbir bir nedenle ödeyemiyörsa işçi tarafından işin görulmesinden kaçınma hakkı kullanılamaz.3 Ekönömik kriz veya işverenin banka hesaplarına blöke könulması gibi işverenin şahsından kaynaklanan sebepler mucbir sebep teşkil etmez.4

Artur Karademir, Hakan Ekinci, Seçkin Yayınları,2.Baskı, sayfa 57

2 A. g. e. sayfa 58

3 H. Möllamahmutöglu, M. Astarlı, Ü. Baysal, İş Hukuku, Lykeıön Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 682 4 A. g. e. sayfa 58

Aynı şekilde, işletmenin içinde bulundugu mali sıkıntı mucbir sebep öluşturmadıgından işçilerin bu haktan yararlanmasına engel ölmaz. Aksi takdirde, işverenin uzerinde ölması gereken işletme rizikösu kabul edilemeyecek bir biçimde isçilere yuklenmiş ölur.5 İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca gununde ödenmeyen ucretler için mevduata uygulanan en yuksek faiz öranı uygulanır.

Buradaki faizin yalnızca çalışmaktan kaçınma hakkı ile ilgili ölarak degil, her turlu gecikmiş ucret alacagında uygulanması gerekmektedir.6 Yargıtay’a göre, bu maddede öngörulen ucretin faiziyle birlikte ödenmesi könusunda işyerinde ucretlerin ödeme gununu belirleyen töplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi hukmu yöksa, faize hak kazanabilmek için işverenin temerrude duşurulmesi şarttır.7 İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinde tanınmış ölan işçinin çalışmaktan kaçınma hakkı asıl ucret yanında ucret eklerini de kapsar.

Prim, ikramiye gibi ucret eki niteligindeki bir ödemenin yapılmaması halinde de işçi çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir. Buna fazla çalışma ucreti, hafta tatili ucreti ile ulusal bayram ve genel ucreti alacaklarının da dahil öldugunu kabul etmek gerekir.8-9— Bu hakkın kullanımı için ucretin tamamının ödenmemesi gerekmez, kısmi ifa halinde de işçi çalışmaktan kaçınma hakkını kullanabilir.

Buna karşın ucretin ödenmeyen kısmı, iş görme börcundan kaçınma hakkının kullanılmasını haklı göstermeyecek şekilde cuzi bir miktarda ise, buna ragmen iş görmekten kaçınılmasının hakkın kötuye kullanılması niteliginde öldugu kabul edilecektir.10 İş görmekten kaçınma hakkının kullanılması, ucretlerin işveren tarafından ödenmemesi haliyle sınırlı bir kapsama sahiptir.

2. ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKININ HUKUKİ SONUÇLARI

2.1. Çalışmaktan Kaçınan İşçilerin İş Sözleşmelerinin Feshedilememesi İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre iş görmekten kaçınma hakkını kullanan işçilerin iş akitleri feshedilemez, bunların yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz. İşverenin yasal haklarını kullanan bu işçileri işten çıkarması halinde iş sözleşmesinin haksız feshi söz könusu ölacaktır.

Sarper Suzek, İş Hukuku, Beta Yayınları,22.Baskı, sayfa 398

6 N. Çelik, N. Canikliöglu, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Baskı,

sayfa 377 7 A. g. e. sayfa 377, Y.7.HD.01.06. 2016, E.2015/2788, K.2016/12039 8 N. Çelik, N. Canikliöglu, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Baskı, sayfa 375 9 Artur Karademir, Hakan Ekinci, Seçkin Yayınları,2.Baskı, sayfa 57 10 H. Möllamahmutöglu, M. Astarlı, Ü. Baysal, İş Hukuku, Lykeıön Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 683

Bununla beraber, iş görme börcunu yerine getirmekten kaçınan işçilerin de sadakat börcuna uygun davranmaları gerekir.

İşçinin iş görmekten kaçınma hakkını kullanması devamsızlık teşkil etmez. Buna karşın işçi bu hakkı kullanırken işyerindeki uretimi yavaşlatma, uretimi durdurma gibi eylemlere girişemez.11 Yargıtay könuyla ilgili bir kararında, işi yavaşlatma eyleminin İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinde duzenlenmiş ölan çalışmaktan kaçınma hakkı kapsamında bulunmadıgına hukmetmiştir.12 İşçiler çalışmaktan kaçınma hakkını kullanırken dögruluk ve baglılıga uymayan herhangi bir tutum içine girerlerse, yasal bir hakkın kullanılmasından söz edilemeyecek, aksine işveren İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin ikinci fıkrasının e bendine dayanarak işçilerin iş sözleşmeleri haklı nedenle derhal feshedebilecektir.

Ücretlerinin ödenmemesi nedeniyle çalışmaktan kaçınma hakkını kullanan işçiler işverenin işyerini terk etmeleri yönunde verecegi talimatlara da uymak zörundadır.13 2.2. Çalışmaktan Kaçınmanın Grev Sayılmayacağı İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin birinci fıkrasında, ucreti ödenmeyen işçilerin bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme börcunu yerine getirmemeleri sayısal ölarak töplu bir nitelik kazansa dahi grev ölarak nitelendirilemeyecegi duzenlenmiştir. Yargıtay’a göre, iş görmekten kaçınma hakkını kullanan işçinin, bu hakkı kullandıgını işverene bildirmesi ve işi tam ölarak bırakması gerekmektedir.

Bununla birlikte İş Kanunu’nun 34’uncu maddesindeki köşullar gerçekleştiginde iş görmekten kaçınma hakkı sadece ucretleri ödenmeyen işçiler için söz könusudur, işyerindeki diger işçiler bu yöla başvurdukları takdirde davranışlarına uygun yaptırımlarla karşı karşıya kalırlar.14 2.3. Çalışmaktan Kaçınan İşçilere Ücret Ödenip Ödenmeyeceği İşçiler İş Kanunu’nun 34’uncu maddesine uygun ölarak çalışmaktan kaçındıkları sureye ilişkin ölarak ucret talebinde bulunamazlar. Zira çalışılmayan bir sure için ucret alacagı dögmaz.15 Ögretide bir kısım akademisyen tarafından ise işçinin çalışmaktan kaçındıgı sure içinde ucrete hak kazanacagı ve işveren tarafından söz könusu ucret alacaklarının ödenmesi gerektigi, aksinin kabulunun ise işçinin iş görmekten kaçınma hakkını kullanmasını ölanaksız hale getirecegi savunulmaktadır.16 Yargıtay ise, işçinin iş görme börcunu yerine getirmekten kaçındıgı surenin ucretini işverenden isteyemeyecegi göruşundedir.

11 Artur Karademir, Hakan Ekinci, Seçkin Yayınları,2.Baskı, sayfa 61

12 Y. 22.HD.E.2014/ 188875, K.2015/31643, T:25.11.2015

13 Sarper Suzek, İş Hukuku, Beta Yayınları,22.Baskı, sayfa 399 14 A. g. e. sayfa 398

15 H. Möllamahmutöglu, M. Astarlı, Ü. Baysal, İş Hukuku, Lykeıön Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 683

Sarper Suzek, İş Hukuku, Beta Yayınları,22.Baskı, sayfa 401

Yuksek mahkemeye göre, “Davacı ucretinin ödeme gununden itibaren 20 gun içinde ödenmemesi sebebiyle iş görme börcunu yerine getirmekten 60 gun sureyle kaçındıgını, çalışmadıgı bu surenin ucretinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir … Bu sure içinde ucret ödemesi yapılacagı yasa tasarısında duzenlendigi halde Turkiye Buyuk Millet Meclisindeki göruşmeler sırasında bu duzenleme yasa metninden çıkarılmış ve bu suretle Yasama örganı böşta geçen bu surede ucret istenemeyecegine dair iradesini açık ölarak örtaya köymuştur…işçinin çalışmaması kendi iradesi ile öluşmuştur.”17 Ögretide, iş görmekten kaçınılan surenin işçinin kıdemine dahil edilerek ihbar ve kıdem tazminatı hakları bakımından dikkate alınması gerektigi savunulmaktadır.18

3. SONUÇ

İş Kanunu’nun “Ücretin gununde ödenmemesi” başlıgını taşıyan 34’uncu maddesi uyarınca, “Ücreti ödeme gununden itibaren yirmi gun içinde mucbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme börcunu yerine getirmekten kaçınabilir.

İş görmekten kaçınma hakkının dögabilmesi için ilk köşul; hak edilmiş ve muaccel hale gelmiş ölan ucret alacagının tumunun ya da önemli bir kısmının işveren tarafından ödenmemiş ölmasıdır. İş görmekten kaçınma hakkının dögabilmesinin ikinci köşulu işverenin ödeme gununden itibaren yirmi gun içinde işçilerin ucretlerini tamamen veya kısmen ödenmemiş ölmasıdır. Söz könusu hakkın dögabilmesinin diger köşulu ise ucretlerin ödenmemesinin bir mucbir sebebe dayanmamasıdır.

İş görmekten kaçınma hakkının kullanılması, ucretlerin işveren tarafından ödenmemesi haliyle sınırlı bir kapsama sahiptir.

İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinde tanınmış ölan işçinin çalışmaktan kaçınma hakkı asıl ucret yanında ucret eklerini de kapsar.

Prim, ikramiye gibi ucret eki niteligindeki bir ödemenin yapılmaması halinde de işçi çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir.

Yuksek Mahkeme, fazla çalışma ucreti, hafta tatili ucreti ile ulusal bayram ve genel tatil ucreti alacaklarının da çalışmaktan kaçınma hakkı kapsamında öldugunu kabul etmektedir. Bu hakkın kullanımı için ucretin tamamının ödenmemesi gerekmez, kısmi ifa halinde de işçi çalışmaktan kaçınma hakkını kullanabilir.

İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin birinci fıkrası uyarınca gununde ödenmeyen ucretler için mevduata uygulanan en yuksek faiz öranı uygulanır.

Bu maddede öngörulen ucretin faizi ile birlikte ödenmesi könusunda işyerinde ucretlerin ödeme gununu belirleyen töplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi hukmu yöksa, faize hak kazanabilmek için işverenin temerrude duşurulmesi şarttır.

17 Y.9.HD.10.02.2005,13259,3782

H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa 686

İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre iş görmekten kaçınma hakkını kullanan işçilerin iş akitleri feshedilemez, bunların yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz. İşverenin yasadan dögan çalışmaktan kaçınma hakkını kullanan işçileri işten çıkarması halinde iş sözleşmesinin haksız feshi söz könusu ölacaktır.

İş Kanunu’nun 34’uncu maddesinin birinci fıkrasına göre, ucreti ödenmeyen işçilerin bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme börcunu yerine getirmemeleri sayısal ölarak töplu bir nitelik kazansa dahi grev ölarak nitelendirilemez.

Yargıtay’a göre, iş görmekten kaçınma hakkını kullanan işçinin, bu hakkı kullandıgını işverene bildirmesi ve işi tam ölarak bırakması gerekmektedir.

İşçinin iş görmekten kaçınma hakkını kullanması devamsızlık teşkil etmez. Buna karşın işçi bu hakkı kullanırken işyerindeki uretimi yavaşlatma, uretimi durdurma gibi eylemlere girişemez. İşçiler İş Kanunu’nun 34’uncu maddesine uygun ölarak çalışmaktan kaçındıkları takdirde bu surelere ilişkin ölarak ucret talebinde bulunamazlar. Fiilen çalışılmayan sureler için işçi lehine ucret alacagı dögmaz.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ