İşyeri ve İşletme Kavramlarının Toplu İş Sözleşmesi Yetki Uyuşmazlığında Belirleyici Etkisinin Yargı Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

İŞYERİ VE İŞLETME KAVRAMLARININ TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ YETKİ UYUŞMAZLIĞINDA

BELİRLEYİCİ ETKİSİNİN YARGI KARARLARI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

1. İŞYERİ VE İŞLETME KAVRAMLARI

Toplu İş Hukukunda bir toplu iş sozleşmesi birimi/ unitesi olarak işyeri ve işletme kavramları onem arz etmektedir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) 2 nci maddesinin 3 uncu fıkrasında işyeri kavramı yonunden 4857 sayılı İş Kanunu'na atıf yapılmıştır. 4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, “İşveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla maddi olan veya olmayan unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birime işyeri denir. İşverenin işyerinde urettigi mal veya hizmet ile niteligi yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerler (işyerine baglı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki, egitim ve avlu gibi diger eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır. İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur.” duzenlemesi yer almıştır.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin gerekçesine gore, işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle mal ve hizmet uretimine yonelik ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birimdir. İşyerinin sınırlarının saptanmasında işyerine baglı yerler ile eklentiler ve araçlar bu birim kapsamındadır. Bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi, işletme mi sayılacagı konusunda amaçta birlik (aynı teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma), nitelik yonunden baglılık ve yonetimde birlik (aynı yonetim altında orgutlenmiş olma) koşullarının aranacaktır.

“İşyerine baglı olan yerler”, işyerinde uretilen mal veya hizmet ile nitelik yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerlerdir.

Öte yandan teknolojik ve ekonomik gelişmeler dogrultusunda bir işyeri çerçevesinde mal ve hizmet uretimi, pazarlama ve muşterilere sunum hususlarının çok yonlu bir yapısal degişikligi gerektirmesi sebebiyle, bir işyerinin amacının gerçekleşmesinde işlerin gorulmesi işyerinin kurulu bulundugu yerin dışına taşmıştır. 1 İşletme, işyerinden daha geniş ve işyerlerini kapsayan bir kavramdır. Bazı durumlarda işletme tek işyerinden ibaret olabilmektedir. Bazı durumlarda ise işletme tek işyerinden ibaret olabilmektedir. Bir işyerinin tek fabrikası varsa bu hem işyeri hem de işletme durumundadır. Bazı durumlarda da bir işletmeye baglı birden çok işyeri vardır.2 6356 sayılı Kanun yonunden işletme, teknik ve ekonomik anlamdaki işletmeyi degil, bir işverenin aynı işkolunda birden fazla olan işyerlerini ifade etmektedir.3

1 Y.9.HD., T.24.03.2023, E.2023/4382, K.2023/4345

2 N. Çelik, N. Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35.Bası, Beta Yayınları,

s.149 3 A.g.e., s.977

2. BİRDEN FAZLA BİRİMİN/ÜNİTENİN İŞYERİ VEYA İŞLETME OLUŞTURMASI NEDENİYLE YETKİ

TESPİTİNE İTİRAZ

Toplu iş sozleşmesi kavramı Anayasa'nın 53 uncu maddesinde duzenlenmiştir. “Toplu iş sozleşmesi ve toplu sozleşme hakkı” başlıklı maddenin birinci fıkrasına gore “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını duzenlemek amacıyla toplu iş sozleşmesi yapma hakkına sahiptirler.”

Toplu iş sozleşmesi yetkisi ise, toplu iş sozleşmesi ehliyetine sahip kuruluş veya kişinin belli bir toplu iş sozleşmesi yapabilmesi için Kanunun aradıgı nitelige sahip olmasını gostermektedir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) “Yetki” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasına gore “Kurulu bulundugu işkolunda çalışan işçilerin en az %1 inin uyesi bulunması şartıyla işçi sendikası, toplu iş sozleşmesinin kapsamına girecek işyerinde başvuru tarihinde çalışan işçilerin yarıdan fazlasının, işletmede ise yuzde kırkının kendi uyesi bulunması halinde bu işyeri veya işletme için toplu iş sozleşmesi yapmaya yetkilidir.”

6356 sayılı STİSK’nin “Yetki Tespiti İçin Başvuru” başlıgını taşıyan 42 inci maddesi uyarınca, Toplu iş sozleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası Bakanlıga başvurarak yetkili oldugunun tespitini ister. İşveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işveren de Bakanlıga başvurarak yetkili işçi sendikasının tespitini isteyebilir. Bakanlık, kayıtlarına gore başvuru tarihi itibarıyla bir işçi sendikasının yetkili oldugunu tespit ettiginde, başvuruyu, işyeri veya işletmedeki işçi ve uye sayısını, o işkolunda kurulu işçi sendikaları ile taraf olacak işveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işverene altı iş gunu içinde bildirir.”

6356 sayılı Kanunun “Yetki İtirazı” başlıgını taşıyan 43 uncu maddesi uyarınca, kendilerine 42 nci madde uyarınca gonderilen tespit yazısını alan işçi sendikası veya işveren sendikası veya sendika uyesi olmayan işveren, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından kendilerine gonderilen yetki tespit yazısına, taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadıgı veya kendisinin bu şartları taşıdıgı yolunda itiraz etme hakkında sahiptir.

Yetki tespitine itiraz safhasında taraflar, Bakanlıgın yetki tespitinin aksine birimlerin/unitelerin işyeri ya da işletme oluşturdugu yonunde de itirazda bulunabilmektedirler. Uygulamada karşılaşılan aynı işverenlige/tuzelkişilige ait olan birden fazla birimin tek bir işyeri niteliginde olup olmadıgı yahut birden fazla bagımsız işyerinden muteşekkil bir toplu iş sozleşmesi unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının tespit edilmesi onemli bir husustur. Bu çozumlenmesi gereken sorun birden fazla farklı adreste faaliyet yuruten birimlerde ortaya çıkmaktadır.4 Burada, İş Kanunu’nun 2 nci maddesinde belirtilen işyerine baglı yerlerin, asıl işyerinden başka ayrı bir işyeri olmadıgının gozden kaçırılmaması gerekmektedir.

Baglı yerler, işverenin işyerinde yuruttugu mal ve hizmet ile nitelik yonunden baglı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerlerdir. İşverenin aynı işkolunda başka bir işyeri sayılarak işletme toplu işi sozleşmesine konu yapılamaz. Esasen baglı yer bagımsız bir işyeri olmadıgından bir işkolu tespitine de konu olamaz. 5

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz, Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 20924, s.900 5 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.339

Asıl işyeri dışındaki birim/unite baglı yer kabul edilirse, ortada tek bir işyeri oldugundan hareketle sendikanın TİS yetkisi alması için gerekli çogunluk tespitinde işyerinde çalışanın yarıdan fazlasının(%50 nin uzerinde) sendika uyesi olması; buna karşılık asıl işyeri dışındaki birim/unite aynı işkolunda farklı bir işyeri olarak degerlendirilirse bu takdirde bir işletme toplu iş sozleşmesi zorunlulugundan yola çıkılarak çogunluk tespitinde sendikanın işyerinde çalışan sayısının yuzde %40 ın fazlasının sendika uyesi olması koşulu aranacaktır. Bu konu, yukarıda belirtilen, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu’nun (STİSK) “Yetki” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasında duzenlenmiştir.

Belirtilen bu nedenle birden fazla birimin tek bir işyeri mi yahut bagımsız işyerleri niteliginde bulundugunun belirlenerek, aynı işkolunda sendikanın orgutlendigi işyerlerinin işyeri TİS mi yoksa işletme TİS mi yapılacagı konusunda yapılan itirazların mahkemeler tarafından karara baglanması buyuk onem arz etmektedir.

3. YETKİ TESPİTİ KAPSAMINDAKİ BİRİMLERİN İŞYERİ YA DA İŞLETME OLUŞTURDUĞU

YÖNÜNDE YAPILAN İTİRAZLARININ SONUÇLANDIRILMASINDA YARGITAY UYGULAMASI

Bir işverenin faaliyet gosterdigi birimlerde yetki tespiti talebi uzerine Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından toplu iş sozleşmesine yapmaya yetkili işçi sendikası ve bu sendikaya uye işçi sayısı belirlenirken soz konusu birimlerin işyeri veya işletme oluşturup oluşturmadıgı da goz onunde bulundurulmakta, buna gore işyeri veya işletme toplu iş sozleşmesi yapmak uzere yetki yazısı duzenlenerek taraflara bildirilmekte, bu tespite itiraz halinde ise 6356 sayılı STİSK’de ongorulen prosedur işletilerek, sonuçta işverenligin faaliyet gosterdigi birimlerde işyeri ya da işletme toplu iş sozleşmesi yapmak uzere yetkili oldugu tespit edilen sendikaya yetki belgesi verilmektedir. 6356 sayılı STİSK çerçevesinde toplu iş sozleşmesi proseduru işletilirken, aynı işverenlige/tuzelkişilige ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birimin, tek bir işyeri niteliginde olup olmadıgı ya da bir toplu iş sozleşmesi unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının tespit edilmesi onemli bir husustur.

Yargıtaya gore, aynı işverene ait farklı birimlerin tek bir işyeri sayılması için bu birimler arasında amaçta (aynı teknik amaç) ve yonetimde birlik bulunması, kayıtlarda aynı işkolunda gorunme ve aynı iş organizasyonunda faaliyet gosterme unsurlarının mevcut olması gerekmektedir.6 “...Bu noktada bir toplu iş sozleşmesi unitesi olarak işyeri ve işletme kavramlarının açıklanması faydalı olacaktır. 6356 sayılı Kanun’un 2‘nci maddesinin 3 uncu fıkrasında işyeri kavramı yonunden 4857 sayılı Kanun’a atıf yapılmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasının son cumlesinde işyeri “işveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birim” olarak tanımlanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinin gerekçesinde de işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle mal ve hizmet uretimine yonelik ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birim olarak belirtilmiştir. İşyerinin sınırlarının saptanmasında “işyerine baglı yerler” ile “eklentiler” ve “araçların” bir birim kapsamında oldukları belirtildikten sonra ozellikle bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi sayılacagı konusunda “amaçta birlik” yani aynı teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma, nitelik yonunden baglılık ve “yonetimde birlik” yani aynı yonetim altında orgutlenmiş olma şartlarının aranacagı duzenlenmiştir. Öte yandan, teknolojik ve ekonomik gelişmeler dogrultusunda bir işyeri çerçevesinde mal ve hizmet uretimi, pazarlama ve

6 Y.9.HD. T.21.10.2021, E.2021/10449, K.2021/14734

muşterilere sunum hususlarının çok yonlu bir yapısal degişikligi gerektirmesi sebebiyle, bir işyerinin amacının gerçekleşmesinde işlerin gorulmesi işyerinin kurulu bulundugu “yerin” dışına taşmış, ozellikle “iş organizasyonu” içerisinde, işyeri niteliginde olmayan irtibat burolarına veya yurt genelinde veya ilin içinde işlerin yurutuldugu orgutlenmeye kadar genişletmek ihtiyacı duyulmuştur…..” 7 İşverenin birimleri/uniteleri Sosyal Guvenlik Kurumuna ayrı işyerleri olarak tescil ettirmesi, bu işyerlerinin ayrı işyeri olarak nitelendirilmesi için yeterli degildir. Ayrı işyerleri olarak tescil edilen yerlerin baglı yer, eklenti ve araçlarla oluşturulan aynı organizasyon kapsamında olup olmadıgının; ayrı bir işyeri olarak tescil edilen birimlerin gerçekte bagımsız bir işyeri olup olmadıgının belirlenmesi gerekmektedir.8 “…4857 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinde “İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur” hukmu duzenlenmiştir. İşyerini oluşturan eklentiler ve araçların tespiti kolay ise de “işyerine baglı yerin işyerinden sayılması tek başına yeterli bir kriter degildir. Aynı zamanda bu baglı yerin de niteligi yonunden işyerine baglılıgı bulunmalı ve aynı yonetim birligi altında orgutlenmiş olması gereklidir. Bundan anlaşılması gereken işin niteligi ve yurutumu geregi yapılan işlerin aynı yonetim altında orgutlenmiş bulunmasıdır. Eger yonetim birligi altında orgutlenme saglanamamış ya da farklı ve birbirinden bagımsız iki ayrı yonetim oluşmuşsa artık tek bir işyerinden degil bagımsız olan yonetim sayısınca işyerinden bahsedilecektir. Bu baglamda birbirinden tamamen bagımsız bir organizasyon yapılanması soz konusu ise ayrı işyerlerinden, buna mukabil tek bir yonetim birligi altında yapılanma soz konusu ise işyerine baglı yer kabulu ile tek işyeri bulundugu kabul edilmelidir. Diger taraftan 6356 sayılı Kanun’un 34 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında, bir gerçek ve tuzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulundugu işyerlerinde, toplu iş sozleşmesinin ancak işletme duzeyinde yapılabilecegi ifade edilmiştir…Dairemizin uygulaması da işletme toplu iş sozleşmesine ilişkin hukmun kamu duzenine ilişkin oldugu yonundedir.”9 Yukarıda belirtilen Yargıtay kararına gore, baglı yerler de işyeri kavramına dahildir.4857 sayılı İş Kanunu’nun 2 nci maddesinde de baglı yerler, “İşverenin işyerinde urettigi mal ve hizmet ile nitelik yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerler” olarak tanımlanmıştır. Baglı yerin, asıl işyerinin faaliyetine devam edebilmesinin zorunlu bir parçası olması gerekmemektedir. Bununla birlikte baglı yerin tamamen asıl işyerine yonelik faaliyet yurutmesi, varlık sebebinin asıl işyeri olması da bir zarurettir. Baglı yerin tespitinde uç unsur aranmaktadır; hukuki baglılık, amaçta birlik (teknik amaç) ve yonetimde birlik. 10 Diger unsurlar bir arada olmakla birlikte, amaçta birlik (teknik amaç) unsurunun mevcut olmadıgı iki birim/unite arasında baglılıktan soz edilemez, bu durumda iki birim birbirinden bagımsız işyerleri teşkil edeceginden işletme toplu iş sozleşmesi yetkisi soz konusu olacak ve TİS yetkisi için saglanması gereken sayısal çogunluk da %40 olacaktır.

7 Y.9. HD.T.09.12.2021, E. 2021/11703, K. 2021/16366

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz, Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.900

9 Y.9. HD.T.09.12.2021, E. 2021/11703, K. 2021/16366

10 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz, Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.72,

İşyeri-baglı yer ilişkisi açısından Yargıtay bir başka hususta da içtihat degişikligine giderek; amaçta birlik ve yonetimde birligin yanı sıra cografi yakınlık unsurunun da baglı yerlerin yahut bagımsız işyerlerinin tespiti bakımından dikkate alınması gerektigine karar vermiştir.11 “İşyeri kavramının sınırları ile işyerine baglı yerlerin tespiti için “amaçta birlik” ve “yonetimde birlik” unsurları aranmaktadır. Bu baglamda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 2 nci maddesi de “İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur” şeklindedir. Bununla birlikte toplu iş hukuku baglamında işyerinin sınırları ile baglı yerlerin belirlenmesi için normun koruma amacından hareket edilmesi de bir zarurettir. Bu noktada belirtmek gerekir ki, işçilerin ortak çalışmaya dayalı menfaat birliginin mevcudiyeti ile çalışmaya mustenit dayanışma olgusu da goz ardı edilemez. Bu itibarla birimler arasındaki cografi yakınlık durumu da işyerinin sınırları ve işyerine baglı yerlerin yahut bagımsız işyerlerinin tespiti bakımından dikkate alınması gereken bir unsurdur.”12 Ayrıca, işyerine baglı yer ve birim sayısının yonetimde birlik unsurunu ortadan kaldırmayacak duzeyde olması da goz onunde bulundurulması gereken bir konudur. Bu konuda her somut olayın ozelligi gozetilerek degerlendirme yapılmalıdır. Baglı yer ve birim sayısının fazlalıgı, işçilerin dayanışma ve menfaat birligine dayalı muşterek çalışma ortamı olgusunu ortadan kaldıracak boyutta ise artık yonetimde birlik unsurunun mevcut degildir.13 Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacagı uzere; iki ya da uç birimin soz konusu olması ve asıl işyeri baglı yer ilişkisinin unsurları olarak hukuki baglılık, amaçta birlik ve yonetimde birlik unsurların mevcut olması ile aynı iş organizasyonu kapsamında birimlerin orgutlenmesi durumunda bu birimler tek bir işyeri niteliginde kabul edilmektedir.14 İşletme toplu iş sozleşmesi için ise bir işverenin birden fazla işyerinin aynı işkolunda olması şarttır ve yeterlidir.15 6356 sayılı Kanunun tanımlar başlıklı 2 nci maddesinin d bendinde işletme toplu iş sozleşmesi, “Bir gerçek veya tuzel kişiye ya da bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolundaki birden çok işyerini kapsayan sozleşme şeklinde tanımlanmıştır.

Yasaya gore işletme toplu iş sozleşmesinin yapılmasında işverenin gerçek veya tuzel kişi olmasının ya da kamu kamu ya da ozel sektor olmasının bir onemi bulunmamaktadır. İşletme toplu iş sozleşmesi için bir işverenin birden fazla işyerinin aynı işkolunda olması şarttır ve yeterlidir. Uygulamada işletme toplu iş sozleşmeleri otel, market, hastane, banka ve restoran zincirlerinden oluşan zincirlerde çoklukla gorulmektedir.16

11 Y.9.HD., T.12.01.2022, E.2021/12327, K.2022/231

12 N. Çelik, N. Caniklioglu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35.Bası, Beta Yayınları,

s.980, Y.9.HD. T.12.01.2022, E.2021/12327, K.2022/231 13 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu Şerhi, Seracettin Goktaş, Gokhan Yılmaz, Genişletilmiş ve Guncellenmiş İkinci Baskı, Seçkin Yayınları, Ankara 2024, s.905 14 A.g.e., s. 905 15 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.338 16 Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.338, “Aynı işverenin aynı işkolundaki işyerleri için işletme toplu iş sozleşmesi yapılmasında bu işyerleri arasında iktisadi ve teknik bir butunlugun bulunması da şart degildir. Bu açıdan Yasada yer alan işletme toplu iş sozleşmesindeki “işletme sozcugunun genel olarak hukuki ve iktisadi anlamda işletme kavramıyla bir ilgisi bulunmadıgı gibi, Ticaret Hukuku’ndaki ticari işletme kavramıyla da bir ilgisi bulunmamaktadır. Ögretide haklı olarak işaret edildigi gibi, işletme toplu iş sozleşmesindeki işletme sozcugunun “bir toplu iş sozleşmesi unitesi” olmaktan

Yargıtay konuyla ilgili bir uyuşmazlıkta, “…Bilirkişi raporunda yer alan tespitler; işyerinde yapılan işlerin 18 no.lu işkolunda aynı mahiyette işler oldugu, işyerlerinin ayrı ve bagımsız olarak faaliyet yuruttukleri, yaptıkları işlerin ve uretimlerinin birbirlerine baglı olmadıgı, her bir işyeri tarafından yapılan satışlarda ayrı ayrı fatura kesildigi, tek merkezden iş ve işlemlerin yurutulmesi uygulamasının yapılan işlerin ve uretimin birbirinden bagımsız olarak yurutulmesine bir engel teşkil etmedigi, sonuç olarak idari ve mali yapılanmada ust duzeyde ortak sevk ve idare bulunmakla birlikte yapılan uretimin her işyerinin tamamen kendi bagımsız faaliyeti ile gerçekleştirildigi şeklindedir. Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular karşısında dava konusu …AŞ. İşverenine ait işkolları Yonetmeliginin 18 sıra numaralı işkolunda yer alan 6 birimin bagımsız işyerleri oldugu ve 6356 sayılı Kanun’un 34 uncu maddesinin ikinci fıkrası anlamında işletme teşkil ettigi, buna gore TİS yapabilmek için %40 çogunlugun saglanması gerektigi açıktır. Bu itibarla 03.09.2018 yetki başvuru tarihi itibariyle, asıl dava bakımından davacı…Sendikanın %40 çogunlugu sagladıgı anlaşıldıgından asıl ve birleşen davanın kabulune karar verilmesi gerekir…” şeklinde hukum kurulmuştur.17 Yine Yargıtaya gore; “Bir gerçek ve tuzel kişilikte işletme toplu iş sozleşmesi yapılabilmesi için, o gerçek veya tuzel kişiligin aynı işkolunda kurulu birden çok işyerine sahip olması gerekmektedir. Ayrı bir tuzelkişilige sahip bir şirketin diger tuzel kişilige sahip şirketin işyeri birlikte işletme oluşturdugunun kabulu ise mumkun degildir. 6356 sayılı Kanunun 34 uncu maddesinde işletme toplu iş sozleşmesinin hangi hallerde yapılabileceginden hareketle işletmenin tanımı yapıldıgından aynı gerecek veya tuzel kişilige ait aynı işkolunda kurulu birden çok işyerinin bulunması halinde soz konusu işyerlerinin bir işletme oluşturdugu kabul edilmektedir. Buna gore aynı işkolunda kurulu birden çok işyerinin bulunması olgusu işletmenin bir unsuru olarak kabul edildiginden iki işyerinde aynı işkolunda kurulu ancak birbirinden bagımsız işyerleri olması gerekir. Birbirlerini tamamlar nitelikte işler gorulmesi durumunda o işyerlerinin bir işletme degil, işyeri oluşturdugundan soz etmek gerekir.18 Yukarıda yer alan açıklamalar ve yargı kararları çerçevesinde; işletme toplu iş sozleşmesi yapılmasının soz konusu olabilmesi için; ortada birden fazla birbirinden bagımsız işyerlerinin bulunması, bu işyerlerinin aynı işverene ait olması ve bu işyerlerinin aynı işkolunda yer alması gerekmektedir.19

4. SONUÇ

Toplu İş Hukukunda bir toplu iş sozleşmesi birimi/ unitesi olarak işyeri ve işletme kavramları onem arz etmektedir.

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sozleşmesi Kanunu'nun (STİSK) 2 nci maddesinin uçuncu fıkrasında işyeri kavramı yonunden 4857 sayılı İş Kanunu'na atıfta bulunulmuştur. 4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinde, işyeri, işveren tarafından mal veya hizmet uretmek amacıyla maddi olan veya olmayan unsurlar ile işçinin birlikte orgutlendigi birim olarak tanımlanmıştır.

oteye bir anlamı bulunmamaktadır.” Fevzi Şahlanan, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, İstanbul, Temmuz 2020, s.339 17 Y.9HD.T.23.02.2023,1512/2937, Çalışma ve Toplum,2023/3,2895-2903, Ömer Ekmekçi, Esra Yigit, Toplu İş Hukuku, Önikilevha Yayınları, Guncellenmiş 6.Bası, İstanbul Nisan 2024, s.346 18 Y.7.HD. 21.10.2014, E.17409, K.19219, Ö. Eyrenci, S. Taşkent, D. Ulucan, E. Baskan, İş Hukuku,10.Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2020, s.585 19 A.g.e, s.347

İşyeri, işyerine baglı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir butundur.

4857 sayılı Kanun'un 2 nci maddesinin gerekçesine gore, işyeri, teknik bir amaca diger bir deyişle mal ve hizmet uretimine yonelik ve degişik unsurlardan meydana gelen bir birimdir. İşyerinin sınırlarının saptanmasında işyerine baglı yerler ile eklentiler ve araçlar bu birim kapsamındadır. Bir işyerinin mal ve hizmet uretimi için ayrı bir alanı da kullanması halinde bunların tek işyeri mi yoksa birbirinden bagımsız işyerleri mi, işletme mi sayılacagı konusunda amaçta birlik (aynı teknik amaca baglı olarak uretimde bulunma), nitelik yonunden baglılık ve yonetimde birlik (aynı yonetim altında orgutlenmiş olma) koşullarının aranacaktır.

“İşyerine baglı olan yerler”, işyerinde uretilen mal veya hizmet ile nitelik yonunden baglılıgı bulunan ve aynı yonetim altında orgutlenen yerlerdir.

İşletme, işyerinden daha geniş ve işyerlerini kapsayan bir kavramdır. 6356 sayılı Kanun yonunden işletme bir işverenin aynı işkolunda birden fazla işyerlerini ifade etmektedir. 6356 sayılı STİSK çerçevesinde toplu iş sozleşmesi proseduru işletilirken, aynı işverenlige/tuzelkişilige ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birimin, tek bir işyeri niteliginde olup olmadıgı ya da bir toplu iş sozleşmesi unitesi olan işletme niteliginde olup olmadıgının belirlenmesi gerekmektedir.

Bir işverenin faaliyet gosterdigi birimlerde yetki tespiti talebi uzerine Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı tarafından toplu iş sozleşmesine yapmaya yetkili işçi sendikası ve bu sendikaya uye işçi sayısı belirlenirken, soz konusu birimlerin işyeri veya işletme oluşturup oluşturmadıgı da goz onunde bulundurulmaktadır.

Yargıtaya gore, aynı işverene ait farklı birimlerin tek bir işyeri sayılması için bu birimler arasında amaçta (aynı teknik amaç) ve yonetimde birlik bulunması, kayıtlarda aynı işkolunda gorunme ve aynı iş organizasyonunda faaliyet gosterme unsurlarının mevcut olması gerekmektedir. Aynı işverene ait olan ve aynı işkolunda yer alan iki ya da uç birimin soz konusu olması ve asıl işyeri baglı yer ilişkisinin unsurları olarak hukuki baglılık, amaçta birlik ve yonetimde birlik unsurların mevcut olması ile aynı iş organizasyonu kapsamında birimlerin orgutlenmesi durumunda bu birimler tek bir işyeri niteliginde kabul edilmektedir. 6356 sayılı STİSK hukumleri geregince de burada işyeri toplu iş sozleşmesi bagıtlanır.

İşletmede ise aynı işverene ait olan ve aynı işkolunda yer alan birden fazla birbirinden bagımsız işyerleri bulunmaktadır.6356 sayılı STİSK hukumleri geregince işletme oluşturan işyerlerinde işletme toplu iş sozleşmesi bagıtlanır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ