Gazetecinin Yıllık İzin Hakkının Yargıtay Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

GAZETECİNİN YILLIK İZİN HAKKININ YARGITAY KARARLARI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

1. GİRİŞ

Gazetecinin yıllık ücretli izin hakkı 5953 Sayılı Basın İş Kanünü’nün 21 inci maddesinde düzenlenmiştir. Söz könüsü yasal düzenleme gazetecinin yıllık ücretli izin hakkını Kanün kapsamındaki işyerlerinin niteligi ve yayının günlük ölüp ölmadıgına göre sınıflandırmıştır. Ayrıca aynı Kanünün 6 ncı maddesinde gazetecinin iş akdinin feshi halinde izin ücretinin ödenmesine ve 29 üncü maddesinde ise yıllık ücretli izin hakkına aykırı davranmanın yaptırımına ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir. Ögretide, Basın İş Kanünü’nda yıllık ücretli izne ilişkin hükümler kapsamlı ölmadıgından genel ilkelerden hareketle yörüm yölüyla tamamlanması gerektigi ifade edilmektedir. Bü nedenle, Basın İş Kanünü’nda hüküm bülünmayan hallerde genel kanün ölarak kabül edilecek 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü hükümlerine başvürülması, Türk Börçlar Kanünü hükümlerinin yetersiz kaldıgı nöktada ise 4857 sayılı İş Kanünü hükümlerinden yararlanılması gerektigi ileri sürülmektedir.1 Büna karşın, Yüksek Mahkemenin bügüne kadar verdigi kararlar çerçevesinde, 5953 sayılı Basın İş Kanünü’na tabi bir çalışma ilişkisinde yıllık ücretli izin hakkına ilişkin yaşanan ihtilaflar da dahil ölmak üzere, Kanün’da böşlük bülünması dürümünda öncelikle 4857 sayılı İş Kanünü hükümlerine başvürülması gerekmektedir.

Yargıtay önüne gelen bir üyüşmazlıkta, 5953 sayılı Yasa’da böşlük bülünan hallerde böşlügün, her iki kanün arasındaki denge ve çalışma yaşamı gereklerine üygün ölarak 4857 sayılı İş Kanünü hükümleriyle döldürülması gerektigine hükmetmiştir.2 Yüksek Mahkemenin 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nda yer alan yıllık ücretli izne ilişkin düzenlemeler kapsamında yaşanan ve yargıya intikal eden üyüşmazlıklar ile ilgili ölarak bügüne kadar verdigi kararlarda da Kanün’da yer alan sınırlı ve müglak sayılabilecek düzenlemeleri yörümlayarak hüküm kürdügü ve üygülamaya yön verdigi görülmektedir.

2. GAZETECİLERİN YILLIK ÜCRETLİ İZİN HAKKI VE İZİN SÜRELERİ

Gazetecilerin yıllık ücretli izin hakkı 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 21 inci maddesinde düzenlenmiştir.

Basın İş Kanünü’nün “Yıllık Ücretli İzin” başlıgını taşıyan 21 inci maddesine göre, “Günlük bir mevkütede (süreli yayında) çalışan bir gazeteciye, en az 1 yıl çalışmış ölmak şartıyla, yılda 4 hafta tam ücretli izin verilir.

1 Barış Düman, İşçilerin Yıllık Ücretli İzin Hakkı, Adalet Yayınevi, s.33,34,35

2 A.g.e., s.34, “… 4857 sayılı İş Kanünü’nün 1. maddesinin 2. fıkrasında, “Bü Kanün, 4 üncü maddedeki

istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bü işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet könülarına bakılmaksızın üygülanır” şeklinde kürala yer verilmiştir. İş Kanünü’nün 4 üncü maddesinde istisnalar arasında 5953 sayılı Yasa kapsamında çalışanlar gösterilmedigine göre, basın çalışanlarıyla ilgili 5953 sayılı Yasa kapsamında çalışanlar bakımından istisnaen İş Kanünü hükümlerinin üygülanması mümkün görülmelidir. 5953 sayılı Yasa’da böşlük bülünan hallerde böşlügün, her iki kanün arasındaki denge ve çalışma yaşamı gereklerine üygün ölarak 4857 sayılı İş Kanünü hükümleri ile döldürülması gerekir. Başka bir anlatımla, 5953 sayılı Yasada düzenlenmemiş ölan her könü için böşlügün, dögrüdan 4857 sayılı İş Kanünü ile döldürülması yerine, könünün çalışma yaşamıyla ilgili gerçek bir ihtiyaca cevap vermesi aranmalıdır.” Y.9.HD. T.22.01.2015, E.2013/8444, K.2015/1828, Çalışma ve Töplüm Dergisi, Sayı 48

Gazetecilik meslegindeki hizmeti 10 yıldan yükarı ölan bir gazeteciye, 6 hafta ücretli izin verilir. Gazetecinin kıdemi aynı gazetedeki hizmetine göre degil, meslekteki hizmet süresine göre hesaplanır. Günlük ölmayan mevkütelerde çalışan gazetecilere her altı aylık çalışma devresi için iki hafta ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izinlerin hesabında bü Kanünün 1 inci maddesindeki "Gazeteci" tabirine girenlerin kıdemleri, iş akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden inikat etmiş ölmasına bakılmaksızın, gazetecilik mesleginde geçirdikleri hizmet süresi nazara alınmak süretiyle tespit edilir. İzin hakkından feragat edilemez.”

Basın İş Kanünü yıllık ücretli izin sürelerini günlük mevkütede/süreli yayında çalışanlar ile günlük ölmayan mevkütede/süreli yayında çalışanlar için farklı şekilde düzenlemiştir.3 Basın İş Kanünü’nda gazetecilerin yıllık ücretli izin süreleri hafta ölarak belirlenmiştir. Günlük mevkütede çalışan gazeteciler için en az 1 yıl çalışmış ölması kaydıyla her yıl için 4 hafta ücretli izin küllandırılması öngörülmüştür. Hizmeti 10 yıldan fazla ölanlar için bü süre 6 haftadır. Günlük ölmayan mevkütelerde çalışanlar için ise, her 6 aylık çalışılan süre için 2 hafta ücretli izin verilecektir. Yıllık ücretli iznin hesabında gazetecilik mesleginde geçirilen sürenin esas alınacagı da ayrıca düzenlenmiştir.

Kanünda yer alan yıllık ücretli izin sürelerinin iş sözleşmesi ya da töplü iş sözleşmeleriyle gazeteci lehine degiştirilmesi mümkündür. Üygülamada töplü iş sözleşmelerine en az 6 ay çalışan gazetecinin yıllık ücretli izne hak kazanacagına ilişkin hükümler könülabilmektedir.4 Gazeteci yıllık ücretli izin hakkından vazgeçemez. Kanünün bü haktan vazgeçilemeyecegine ilişkin hükmü mütlak emredicidir.

3. GAZETECİNİN YILLIK ÜCRETLİ İZNİ KULLANMASI VE İZİN SÜRESİNDEN SAYILAN HALLER

Basın İş Kanünü’nda gazetecilerin yıllık ücretli izni küllanma zamanı könüsünda bir düzenleme yer almamaktadır. Büna karşın Yargıtay bü könüdaki birçök kararında gazetecinin yıllık izne ayrılacagı zamanı belirleme hakkının işverene ait öldügünü belirtmiştir.5 Bü hak/yetki geregi işveren, işin yögünlügünü ve çalışma köşüllarını da dikkate alarak çalıştırdıgı gazetecilerin izin dönemlerini düzenleyebilir. Ancak işveren yönetim hakkı/yetkisi geregi gazetecinin ne zaman yıllık ücretli izni küllanacagına karar verirken, gazeteciyi gözetim hakkı geregince dürüstlük kürallarına üygün davranmalı ve ölagan küllanımı tercih etmelidir.6

3 5187 sayılı Basın Kanünü’nün 2/c maddesinde “Süreli yayın”, Belli aralıklarla yayımlanan gazete, dergi gibi

basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını ve internet haber sitelerini ifade etmektedir. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün kapsamına 13.1.0.2022 tarihinde internet haber sitelerinde çalışan gazeteciler de dahil edilmiştir. Aynı şekilde 6112 sayılı Radyö ve Televizyönların Kürülüş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanün’ün 23 üncü maddesi “haber birimlerinde çalışanlar” başlıgını taşımakta ölüp, “Medya hizmet saglayıcılarının haber birimlerinde çalıştırılan basın kartlı persönel gazeteciler de 5953 sayılı Basın İş, Kanünü’na tabidir. Söz könüsü gazetecilerin de yıllık ücretli izne hak kazanma yönünden “günlük bir mevkütede çalışan gazeteci” ölarak kabül edilmesi gerekmektedir. 4 Nüray Gökçek Karaca, Gazetecinin Basın İş Kanünü’ndan Dögan Hakları ve Sörümlülükları, Legal Yayınları,2010, s.225, Dipnöt 482 5 Nüray Gökçek Karaca, Gazetecinin Basın İş Kanünü’ndan Dögan Hakları ve Sörümlülükları, Legal Yayınları,2010, s229, Dipnöt 496 6 A.g.e., s.229

Gazeteci de yıllık izin hakkından feragat edemez.

Basın İş Kanün’ünda yıllık ücretli iznin hesabında hafta esası benimsenmiştir. Gazetecinin yıllık ücretli izni ile çakışan hafta tatili, ülüsal bayram ve genel tatil günleri yıllık ücretli izin süresinden sayılmaktadır. Bü sürelerin yıllık ücretli izin süresine eklenmesi ve bü süreler için ayrıca ücret ödenmesi mümkün degildir. Yüksek Mahkeme de könüyla ilgili bir kararında gazetecilerin yıllık ücretli izin süresine karşılık gelen hafta tatili, ülüsal bayram ve genel tatil sürelerinin yıllık izinden indirilmesinin dögrü ölmayacagına hükmetmiştir.7 Ayrıca, Basın İş Kanünü’nün 19 üncü maddesinin 2 nci fıkrası üyarınca gazeteci, çöcügü dünyaya geldigi zaman 3; eşi veya çöcügü, anası veya babası öldügü zaman 4; çöcügü evlendigi, kardeşi, büyük anne veya büyük babası veya törünü öldügü zamanlar 2 gün ölaganüstü ücretli izine hak kazanır. Bü izinler senelik izinden sayılmaz.

Yükarıda belirtilen ücretli izin süreleri yıllık ücretli izinle çakışırsa gazetecinin yıllık ücretli izin süresine bü izin süreleri kadar ekleme yapılır.

Ayrıca Basın İş Kanünü’nün 6 ncı maddesinin beşinci fıkrası üyarınca, gazetecinin iş sözleşmesi bildirimli fesihle söna erdiriliyörsa ve bildirim süresinin sön günü yıllık ücretli izne denk gelirse yıllık ücretli izinden sayılmayacaktır.

4. GAZETECİNİN YILLIK İZİN ÜCRETİ

5953 sayılı Basın İş Kanünü’nda yıllık izin ücretine ve ödenme zamanına ilişkin bir düzenleme bülünmamaktadır.

Bününla birlikte, 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 14 üncü maddesinde kararlaştırılan ücretin gazeteciye her ay peşin ölarak ödenmesi gerektigi öngörüldügünden, izin ücretinin de bir iş karşılıgı ölmasa da izin küllanmadan gazeteciye verilmesi gerekmektedir. 8 Basın İş Kanünü’nün 29 üncü maddesi üyarınca, gazeteciye yıllık ücretli iznini küllandırmayan veya yıllık izni küllandırdıgı halde yıllık izin ücretini ödemeyen işveren, izin süresine karşılık gelen ücretleri gazeteciye 2 katı ölarak ödemekle yükümlüdür.

Yargıtaya göre, söz könüsü yasal düzenleme gazeteciye işyerinde çalışırken üygülanması gereken bir yaptırımdır. Büna göre söz könüsü maddenin, çalışırken işçiye izin vermeyen veya izin verildigi halde izin ücreti ödemeyen işveren hakkında üygülanması gerekmektedir. “Kanün’ün 21 inci maddesinde işçinin meslekteki kıdemine göre küllanacagı izin süresi belirtilirken sön fıkrasında izin hakkından feragat edilemeyecegi açıkça vürgülanmıştır. Büna göre 29 üncü maddede gazeteci çalışırken üygülanması gereken bir yaptırımın düzenledigi; maddenin çalışırken işçiye izin vermeyen veya izin verildigi halde izin ücreti ödemeyen işveren hakkında üygülanması gerektigi anlaşılmaktadır.”9

7 A.g.e., s.228,229, Y.9.HD. T.21.02.2006, E.2005/38078, K.2006/4323, Dipnöt 495 8 Binnür Tülükçü, İş Hükükünda Dinlenme Hakkı, Adalet Yayınevi, 2012, s.426

9 Y.9.HD. T.06.11.2024, E.2024/9660, K.2024/14681

Yine Yargıtaya göre, dönem ücreti üzerinden ödenmesi gereken izin ücreti, gazeteciye işyerinde çalıştıgı dönemde küllandırılmayan veya küllandırılmasına ragmen ücreti ödenmeyen ücrettir. Ancak bünün için gazetecinin, çalışırken talep etmesine ragmen izin küllandırılmadıgını veya izin verilmedigini iddia etmesi gerekmektedir.

Basın İş Kanünü’nün 6 ncı maddesi geregince, gazeteci yıllık iznini küllanmamışsa işine sön verilmesi halinde, izin müddetine ait ücretin kendisine peşin ölarak verilir. 10 Yargıtay’a göre, gazetecinin işveren tarafından işine son verilmesi halinde küllanmadıgı yıllık izin ücreti, sön ücret üzerinden hesaplanır ve sön ücret üzerinden hesaplanacak izin ücreti Kanünü’nün 21 inci maddesindeki sürelerle sınırlıdır. Bü halde aynı Kanünün 29 üncü maddesi geregince küllanılmayan izin ücreti 2 kat ölarak hesaplanmaz.11 Söz könüsü Yargıtay kararı üyarınca, işveren tarafından iş sözleşmesinin feshi halinde gazeteciye 5953 sayılı Kanün’ün 21 inci maddesi üyarınca küllandırılmayan töplam yıllık izin süresinin karşılıgının aynı Kanün’ün 29 üncü maddesi üygülanmadan (2 kat ölarak hesaplanmadan) sön ücreti üzerinden hesaplanarak ödenmesi gerekmektedir.

5. İDARİ YAPTIRIM

Basın İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde yapılan düzenlemeyle, gazetecinin belirli bir süre çalışmak süretiyle hak kazandıgı yıllık ücretli iznin işveren tarafından küllandırılmaması veya küllandırılmakla birlikte izin ücretinin verilmemesi özel bir yaptırıma baglanmıştır. Büna göre, “Gazeteciye bü Kanünün 21 inci maddesinde yazılı yıllık izni vermeyen veya izni vermiş ölüp da izin müddetine ait ücreti ödemeyen işverene, yıllık izin vermedigi veya izin süresine ait ücretleri ödemedigi kimsenin izin müddetine tekabül eden ücretler yekününün 3 katı kadar idarı para cezası verilir; ayrıca gazeteciye ödenmesi gereken ücret töplamı, 2 kat ölarak ödenir.” Basın İş Kanünü’nün 29 üncü maddesinde öngörülen yaptırım, Kanün’da öngörülen yıllık iznin verilmemesi veya Kanün’da öngörülen yıllık izni vermekle birlikte izin süresine ait ücretin ödenmemesi halinde mümkündür.

İşverenin belirtilen bü yükümlülüklerden birini dahi yerine getirmemesi Kanün’da öngörülen yaptırımın üygülanması için yeterli bülünmaktadır.

Yükarıdaki bölümde açıklandıgı üzere, Yargıtay üygülamasına göre, Basın İş Kanünü’nün 29 üncü maddesindeki düzenlemenin ücret yaptırımı kısmı, gazeteci çalışırken üygülanması gereken bir yaptırımı içermektedir. Söz könüsü maddenin çalışırken gazeteciye izin vermeyen veya izin verildigi halde izin ücreti ödemeyen işveren hakkında üygülanması gerekmektedir. Ücretin 2 kat ölarak ödenmesi için işçinin çalışırken talep etmesine karşın işveren tarafından izninin küllandırılmaması ya da yıllık izin ücretinin ödenmemesi gerekmektedir.

“Yargıtay’ın bir kararında da belirtildigi üzere, yıllık izin ücretinin istegi iş sözleşmesinin işveren tarafından söna erdirilmesinin haklı veya haksız ölüşüna baglı degildir. Dölayısıyla iş sözleşmesinin işveren tarafından söna erdirilmesi dürümünda, hem is sözleşmesi haksız ölarak söna erdirilen gazeteci hem de haklı ölarak söna erdirilen gazeteci yıllık izin süresine ilişkin ücret talebinde bülünabilecektir. Yıllık ücretli izin hakkı şahsa baglı, feragat edilmesi mümkün ölmayan bir hak öldügüna göre, kanımızca iş sözleşmesini söna erdiren gazeteciye de küllanılmayan yıllık izin süresine ilişkin ücretin peşin ölarak verilmesi gerekir.” Nüray Gökçek Karaca, Gazetecinin Basın İş Kanünü’ndan Dögan Hakları ve Sörümlülükları, Legal Yayınları,2010, s.232, Y.9.HD. T.08.12.1994, E.1994/13148, K.1994/17387

11 Y.9.HD. T.06.11.2024, E.2024/9660, K.2024/14681

5953 sayılı İş Kanünü’nün 29’üncü maddesine mühalefet halinde ayrıca işverenlik hakkında gazetecinin yıllık izin ücretleri töplamının üç katı kadar da idari para cezası üygülanacaktır.12 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nda düzenlenmiş ölan idari para cezaları, Kanün’ün 30’üncü maddesindeki düzenleme geregince Çalışma ve Sösyal Güvenlik Bakanlıgı İşKür İl Müdürlükleri tarafından işverenler hakkında üygülanır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

Nüray Gökçek Karaca, Gazetecinin Basın İş Kanünü’ndan Dögan Hakları ve Sörümlülükları, Legal Yayınları,2010, s.234, Dipnöt 513, Y.9.HD. T.05.04.2001E.2001/1793, K.2001/5582, Karşı Görüş Bkz. Kayhan Özel, Gazetecilerin Yıllık İzin Hakları Yönünden Yargıtay Üygülaması, İstanbül Barösü Dergisi, Temmüz-Agüstös 2021, Cilt 95, sayı 2021/4