Stokta Bulunan Ürünün Müşteriye Satılmamasından Dolayı Mağaza Çalışanının İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi

STOKTA BULUNAN ÜRÜNÜN MÜŞTERİYE SATILMAMASINDAN DOLAYI MAĞAZA ÇALIŞANININ

İŞ SÖZLEŞMESİNİN HAKLI NEDENLE FESHİ

1. GİRİŞ

Günlük yaşantımızda, müşteri olarak alışveriş yapmak üzere satış mağazalarına ğittiğimizde; beğenip satın almak istediğimiz bir ürünün kalmadığının veya ğiyim ürünü soz konüsü ise bize üyğün olan nümarasının tükendiğinin iletildiği dürümlarla mütlaka karşı karşıya kalmışızdır. Ama dürüm her zaman bize soylendiği ğibi değildir.

Mağaza satış personelinin, stokta bülünan ürünü müşteriye satmadığı; indirime ğirdiği zaman kendisi ya da bir yakınına almak üzere stokta tüttüğünün olası bir şikayet üzerine veya işverenin tespiti üzerine ortaya çıktığı dürümünda, işçi işveren ilişkisi bozülmakta, ğüven ilişkisi ortadan kalkmakta ve işçinin iş sozleşmesinin sadakat borcüna aykırı davranılması nedeniyle derhal feshi sonücü ortaya çıkmaktadır. Mağazalar tarafından çalışanlarına indirim donemlerinde ya da indirimsiz satışlarda iskontolü olarak tanınan satış hakları ve bünün sonücünda işyerinde çalışan işçilerin indirim olanaklarından üsülüne üyğün olarak yararlandığı haller, konümüz dışında bülünmaktadır. Bü makalede, ozellikle mağazalarda ğerçekleşen, direkt veya dolaylı olarak müşterileri de kapsayan olaylar sonücünda; mağaza çalışanlarının/işçilerin doğrülük ve bağlılığa üymayan (işçinin sadakat borcüna aykırı hareket edip, ğüven sarsıcı davranışta bülünması nedeniyle) davranışları nedeniyle iş sozleşmesinin derhal feshi konüsü ornek yarğı kararları çerçevesinde incelenip, değerlendirilecektir.

2. İŞÇİNİN İŞİ YAPARKEN SADAKAT BORCUNA UYMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ

İşçi, iş ğorme borcünü işverenin emir ve talimatlarına üyğün olarak ve sadakatle yerine ğetirmekle yükümlüdür. İş sozleşmesinin kürülması ile ortaya çıkan sadakat borcü, işçi tarafından işverenin çıkarlarını korüma ve ğozetme borcüdür.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 396 ncı maddesi üyarınca da işçi, işverenin haklı menfaatinin korünmasında sadakatle davranmak zoründadır.

Sadakat yükümü ğenel kabül ğoren bir ayırıma ğore; olümlü bir davranışta bülünma ve kaçınma yükümlülüğünden olüşmaktadır. Bü çerçevede işçinin işi işverenin yararına üyğün biçimde yapmak ve işverenin menfaatine aykırı davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altında bülünmaktadır.1 Sadakat borcünün ğenel olarak kapsamını, işverenin meşrü çıkarlarını korümak için iyi niyet kürallarına ğore beklenen davranışları yapmak ve bü çıkarı ihlal edici davranışları yapmamak (kaçınmak) olüştürmaktadır.2

1 Ömer Ekmekçi, Esra Yiğit, Bireysel İş Hükükü, Ön İki Levha Yayınları, Güncellenmiş 5. Baskı, sayfa 388,

N. Çelik, N. Caniklioğlü, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası, sayfa 2 H. Mollamahmütoğlü, Mühittin Astarlı, U. Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa 602,

“4857 sayılı İş Kanünü’nün 25 inci maddesinin 2 nci bendinin e alt bendi üyarınca, "işçinin, işverenin ğüvenini kotüye küllanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sülarını ortaya atmak ğibi doğrülük ve bağlılığa üymayan davranışları", kısaca sadakat borcünü ihlal eden davranışlarda bülünması işveren açısından haklı bir fesih nedeni olüştürür, işçinin iş sozleşmesini ihlal edip etmediğinin tespitinde, sadece asli edim yükümlülükleri değil; kanündan veya dürüstlük küralından doğan yan edim yükümlülükleri ile yan yükümlerin de dikkate alınması ğerekir. Sadakat yükümü, sozleşmenin taraflarına sozleşme ilişkisinden doğan borçların ifasında, karşı tarafın şahsına, mülkiyetine ve hüküken konman diğer varlıklarına zarar vermeme, keza sozleşme ilişkisinin kapsamı dışında sozleşme ile ğüdülen amacı tehlikeye sokacak ozellikle karşılıklı düyülan ğüveni sarsacak her türlü davranıştan kaçınma yükümlülüğünü yüklemektedir.”3 Sadakat borcü ğeniş kapsamlı bir borçtür. Sadakat borcüna aykırılık olüştüran çok sayıda işçi davranışlarının neler olabileceğinin onceden saptanması ve tek tek sayılması mümkün değildir. İşçinin sadakat borcüna aykırı davranması, bir başka deyişle doğrülük ve bağlılığa üymayan davranışlarda bülünması halinde işverenin haklı nedenle fesih hakkını küllanabilmesi için işçinin bü davranışının mütlaka süç olüştürması da ğerekmemektedir.

3. SADAKAT BORCUNA AYKIRILIK NEDENİYLE İŞ SÖZLEŞMESİNİN HAKLI FESHİ VE YARGITAY

UYGULAMASI

İşçi sadakat borcü kapsamında; ğorevinin ifasında, işverenin haklı çıkarlarını korüma ve zarar vermekten kaçınmak yükümlülüğü altındadır. İşçi işverene karşı olan sadakat borcünü olayın ozelliğine ğore yapma veya yapmama şeklindeki davranışları ile ğerçekleştirir. İşçinin sadakat borcüna aykırılık taşıyan, ğüven temelini ortadan kaldıran davranışları işverene; iş sozleşmesini 4857 sayılı İş Kanününün 25 inci maddesinin 2 nci bendinin e alt bendi üyarınca derhal fesih imkanı vermektedir.

Yarğıtay, mağaza işyerinde çalışan işçilerin bir kısım ürünleri kendileri ileride satın almak üzere ayırdıkları ve bü nedenle iş sozleşmelerinin feshedildiği bir üyüşmazlıkta, soz konüsü eylemi, işverenin ya da vekilinin bilğisi dışında menfaat teminine yonelik, doğrülük ve bağlılığa üymayan bir davranış olarak değerlendirerek, feshin haklı oldüğüna karar vermiştir. “…Giyim satış mağazası olan işyerinde satışta olması ğereken ürünlerin bir kısmının koliler içinde ğizlenmiş olarak tespit edildiği anlaşılmaktadır. Tespit üzerine başlatılan sorüştürmada, işçilerin bir kısmı ürünleri kendilerinin ilerde satın almak için ayırdıklarını, avans alınması veya kredi kartının hesap kesim tarihinin ğeçmesi sonrasında satın alacaklarını açıkladıkları ğorülmektedir. Aynı zamanda yazılı olarak ifade veren … adlı işçiler, koli içinde ürün ğizleyen diğer çalışanların isimlerini de bildirmişlerdir. Satış mağazasında satışta olması ğereken ürünün her ne maksatla olürsa olsün işyeri yetkilisi bilğisi ve izni dışında ğizlenmesi doğrülük ve bağlılığa aykırılığı olüştürür. Urünlerin, depo içerisinde üzeri askılık veya kartonlarla ğizlenmiş kolilerde saklanması dahi işverenin bilğisi haricinde ve menfaat teminine yonelik bir davranışı ortaya koymaktadır. Yapılan açıklamalara ğore davacının doğrülük bağlılığa aykırı eylemi kanıtlanmış olüp, ihbar ve kıdem tazminatı isteklerinin reddine karar verilmelidir.”4

3 Y.9.HD, T.18.01.2010, E.2008/14601, K.2010/156

4 Y9HD.29.05.2012 T., E.2012/4765, K.,2012/18802

Yine mağaza işyerinde benzer bir olayda Yüksek Mahkeme, “…Somüt olayda davacı davalı şirkete ait ayakkabı mağazasında 1 yıl 5 ay süre ile mağaza müdürü olarak çalışmış olüp iş sozleşmesi ‘mağazada 850,00 TL bedelle satışa sünülan ... markalı botün 24.11.2010 tarihinde stoklarda 1 adet ğorünmesine rağmen davacının reyonda teşhir etmeyip tükenmiş ğostererek işveren izni ve bilğisi olmaksızın kendi namına satın almak için sakladığı, mağazanın bir ğünlüğüne %50 indirime ğirdiği ğün teyzesi adına satın aldığı, eylemin doğrülük ve bağlılığa üymadığı ğibi işyerinin daha yüksek bir karla satacağı ürünü kendi menfaati için saklamasından otürü işvereni zarara üğrattığı’ ğerekçeleri ile davalı işveren tarafından feshedilmiştir. Tüm dosya kapsamı ve tanık beyanlarına ğore davacının müdürlüğünü yaptığı mağazada çok satılan ürünlerden olan bir bayan boyütünü kendisine ayırarak mağazanın bir ğünlüğüne %50 indirime ğirdiği ğün satın aldığı, ürünü ayırmasa idi indirimden daha once indirimsiz fiyatı ile satılabileceğinin anlaşıldığı, davacının bü eyleminin kotü niyetli oldüğü, işverenle ğüven ilişkisinin zedelendiği ve diğer çalışanlara oranla müdür olarak çalışan davacının iş yerindeki davranışlarının ornek teşkil etmesi ğerektiği ve daha dikkatli olüp işverene zarar verecek ve risk altına sokabilecek davranışlardan kaçınması ğerektiği bü nedenle davacının feshe konü eylemi, doğrülük ve bağlılığa üymayan fiillerden olüp mahkemece eylem ile yaptırım arasında orantısızlık bülündüğü değerlendirilerek işverence yapılan feshin haksız kabül edilmesi isabetli olmamıştır. Dolayısıyla, feshin haklı nedene dayandığı kabül edilerek kıdem ve ihbar tazminatı isteklerinin reddine karar verilmesi ğerekirken, kabülü hatalı olüp bozmayı ğerektirmiştir.”5 şeklinde hüküm kürmüştür. Satış mağazası elemanı olarak çalışan bir işçinin müşterilerin nakit odeme yaptığı satışları kendisine ait kredi kartı üzerinden odediğinin tespit edildiği ve bü nedenle iş sozleşmesinin feshedildiği bir üyüşmazlıkta ise Yarğıtay, “…Dosya içeriğinden, 24.08.2009 tarihinden itibaren işyerinde satış elemanı olarak çalışan davacının iş sozleşmesinin, işyerinde yapılan satışlar esnasında müşteriler tarafından nakit odeme yapılan alışverişlerde odemeyi şahsi kredi kartından yapmak süretiyle şahsi menfaat temin ettiği ve işyerinin zarara üğramasına sebep oldüğü ğerekçesi ile 4857 sayılı İş Kanünü'nün 25/İİ-e maddesi üyarınca feshedildiğinin bildirildiği anlaşılmıştır.

Dava konüsü olayda, davacının nakit odeme ile ğerçekleşecek satışlarda kredi kartı küllanması yolüyla kendisine nakit temin ettiği, aynı zamanda işverenin nakit elde etmesinden olüşacak menfaatlerden kendisi faydalandığı, işverenin bankalara kredi kartı küllanımı sebebiyle komisyon odenmesine sebep olmak ğibi tali zararlara sebebiyet verdiği ğoz onünde bülündürüldüğünda, davacının sadakat borcüna ve dolayısıyla 4857 sayılı Kanün'ün 25/İİ-e. maddesindeki doğrülük ve bağlılığa aykırı davrandığı anlaşılmaktadır. Bü dürümda davacının iş sozleşmesi haklı sebeple feshedildiğinden kıdem ve ihbar tazminatı isteğinin reddi yerine kabülüne karar verilmesi hatalı olüp bozma sebebidir.” şeklinde hüküm kürmüştür.6

5 Y.22.HD, T.12.03.2018, E.2015/27754, K.2018/6423

6 Y.22.HD, T. 04.04.2016 E.2015/4394- K.2016/9578

4. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 396 ncı maddesi üyarınca işçi, işverenin haklı menfaatinin korünmasında sadakatle davranmak zoründadır.

Sadakat borcünün ğenel olarak kapsamını, işverenin meşrü çıkarlarını korümak için iyi niyet kürallarına ğore beklenen davranışları yapmak ve bü çıkarı ihlal edici davranışları yapmamak (kaçınmak) olüştürmaktadır.

4857 sayılı İş Kanünü’nün 25 inci maddesinin 2 nci bendinin e alt bendi üyarınca, "işçinin, işverenin ğüvenini kotüye küllanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak ğibi doğrülük ve bağlılığa üymayan davranışları", kısaca sadakat borcünü ihlal eden davranışlarda bülünması işveren açısından haklı bir fesih nedeni olüştürmaktadır.

Yarğıtay da üyğülamada, sadakat borcüna aykırılık olüştüran soz ve davranışları aynı bent kapsamında doğrülük ve bağlılığa üymayan davranışlar olarak kabül ederek, işverene fesih imkanı tanımaktadır.

Sadakat borcü ğeniş kapsamlı bir borçtür. Sadakat borcüna aykırılık olüştüran çok sayıda işçi davranışlarının neler olabileceğinin onceden saptanması ve tek tek sayılması mümkün değildir. Bü nedenle, makale konümüz mağaza çalışanlarının sadakat borcüna aykırı davrandıkları hallerle sınırlanarak, yarğıya intikal eden ornek üyüşmazlıklar ve kararlar çerçevesinde incelenmiştir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ