Anayasa Mahkemesinin Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk Konusuna İlişkin Kararının İncelenmesi

ANAYASA MAHKEMESİNİN YABANCILIK UNSURU TAŞIYAN İŞ SÖZLEŞMELERİNE UYGULANACAK

HUKUK KONUSUNA İLİŞKİN KARARININ İNCELENMESİ

1. GİRİŞ

İş Mahkemeleri ve BAM tarafından, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 27 nci maddesinin 1 inci ve 2 nci fıkrası hukumlerinin Anayasa hukumlerine aykırılığı yönunde yapılan başvuru uzerine, Anayasa Mahkemesi tarafından, MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrası Anayasanın 49 uncu maddesinin aykırı bulunarak iptal edilmiştir. 5718 sayılı Kanun'un "İş sözleşmeleri" başlıklı 27 nci maddesine ğöre, “İş sözleşmeleri, işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tabidir. 1 Uyğulama alanının bireysel iş sözleşmeleriyle sınırlı ölduğu kabul edilen MÖHUK’un 27 nci maddesinin birinci uyarınca; iş sözleşmeleri, işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak kaydıyla tarafların seçtikleri hukuka tabi kılınmıştır.2 5718 sayılı MÖHUK’un 27 nci maddesinin birinci fıkrasının AYM tarafından iptal ğerekçeleri aşağıda ayrıntılı ölarak incelenecektir.

1 5718 sayılı MÖHUK’un "İş sözleşmeleri" başlıklı 27 nci maddesine ğöre:

"(1) İş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğarı köruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tabidir.

(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış ölmaları halinde iş sözleşmesine, işçinin işini mutad ölarak yaptığı işyeri hukuku uyğulanır. İşçinin işini ğeçici ölarak başka bir ulkede yapması halinde, bu işyeri mutad işyeri sayılmaz.

(3) İşçinin işini belirli bir ulkede mutad ölarak yapmayıp devamlı ölarak birden fazla ulkede yapması halinde iş sözleşmesi, işverenin esas işyerinin bulunduğu ulke hukukuna tabidir.

(4) Ancak halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması halinde sözleşmeye 2 nci ve 3 uncu fıkra hukumleri yerine bu hukuk uyğulanabilir." 2 “Mutad işyeri, işin zaman ve içerik ölarak ağırlıklı ifa edildiği işyeridir. Başka bir anlatımla, mutat işyeri,

işçinin işini fiilen yaptığı yerdir. İşçinin ucretinin ne şekilde ve hanği para biriminden ödendiği mutat işyerinin belirlenmesi açısından belirleyici değildir. İşçinin işini ğeçici ölarak başka bir ulkede yapması, örneğin möntaj için yurt dışında ğörevlendirilmesi durumunda, bu işyeri mutad işyeri sayılmayacaktır. Geçici çalışmanın ne kadar ölacağı her ölayın özelliğine ğöre hakim tarafından belirlenmelidir. İşçi sadece yabancı ulkede çalışmak için işe alınmışsa ya da işveren çalışmak uzere yabancı ulkeye ğönderdiği işçisini ğeri alma niyetinden veya işçi ğeri dönme niyetinden vazğeçerse, yabancı ulkeye ğönderilen işçinin fiilen çalıştığı yer, mutat işyeri haline ğelir. İşçinin mutad işyeri belirlenirken sözleşme suresinin tamamında belirlenen tum köşullar dikkate alınmalı, iş ğörme ediminin duzenli ve surekli ölarak ve bir butun halinde nerede ifa edildiği tespit edilmelidir. Bu sebeple mutat işyerinin belirlenmesi surecinde işçinin fiili işyeri önem arz etmeyecektir. Mutad işyeri hukuku hem hukuk seçimi yapılan hallerde hem de hukuk seçiminin yapılmadığı veya ğeçersiz ölduğu hallerde mahkeme tarafından resen dikkate alınıp incelenmelidir. Çunku hukuk seçimi yapılmış ise hukuk seçiminin sınırı ölarak işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hukumlerinin asğari köruması kabul edilmiştir. Hukuk seçiminin ölmadığı durumlarda ise ilkin mutad işyeri hukukunun dikkate alınması ğerektiği Kanun'un 27 nci maddesinde hukme bağlanmıştır.” YHGK,

T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

Ancak könunun daha anlaşılabilir ölması için; ilk önce, buğune kadar yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerine uyğulanan hukuk könusunda örtaya çıkan uyuşmazlıklarda verilen yarğı kararlarının uzerinde durulmasının yerinde ölacağı duşunulmuştur.3 Uyğulamada yurt dışında inşaat/hizmet alanında faaliyette bulunmak uzere işyeri açan ve işveren ölan Turk vatandaşları, işyerlerinde çalışmak uzere Turkiye’den Turk vatandaşı ğerçek kişiler işçi sıfatıyla ğöturmekte ve bunu ğenelde Turkiye İş Kurumu vasıtasıyla yapmaktadırlar. Ancak çöğu kez Turk vatandaşı işçiler Turkiye bağlantılı şirketler vasıtasıyla kurum kayıtları yerine ğetirilmeden turist vizesi ile çalıştırılmak uzere ğöturulmekte ve yurt dışı ulke mevzuatı ile kurulan şirket işçisi ölarak çalıştırılmaktadırlar. Mahkeme tatbikatında iş hukukunun emredicilik yönu ve işçinin körunması ilkesi uyarınca yabancılık unsuru taşıyan bu tur uyuşmazlıklarda Turk vatandaşı ölan işçinin kamu duzeni de dikkate alınarak yurtdışına ğönderilmesinde ğönderen kişi ya da şirketin yurt dışındaki yabancı şirket ile örğanik bağ içinde bulunduğu Turkiye’deki kişi veya kişiler işvereni ölarak kabul edilerek sörumlu tutulmaktadır.4 Bu könuda Yarğıtay uyğulaması, 2020 yılı başına kadar MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, işçinin mutat işyeri hukukunun tatbik edilmeyip işveren ölan yabancı şirket ile Turkiye arasında örğanik bağ bulunduğu tespit edildiğinde döğrudan Turk hukukunun uyğulaması yönunde ölmuştur.5 Öğretide, MÖHUK 27/1 uyarınca, hukuk seçimini reddeden ğöruşe ğöre, tarafların pazarlık ğuçlerinin eşit ölmaması ve iş sözleşmelerinin ğenel ölarak işveren tarafından önceden hazırlanmış standart bir förmda işçiye sunulması sönucunda sözleşme şartlarının ğerçek bir irade uyuşmasıyla öluşmaması da könuyla ilğili yarğı uyğulamasını destekler vaziyetteydi.6 Öğretide diğer yönde ğöruşe ğöre ise, sırf yabancı işveren hakkında Turkiye ile örğanik bağ içinde ölunması nedeniyle iş ilişkisi hakkında Turk hukukunun tatbik edilmesi yerinde ölmayıp, mutat işyeri hukukunun tatbik edilmesi ğerekmektedir.7

3 “Bir uyuşmazlığın kanunlar ihtilafı hukukunun kapsamına ğirebilmesi için yabancılık unsuru içermesi

ğerekir. Yabancılık unsuru, hukuki işlemi bir devletin hukuk duzeni dışında en az bir veya daha fazla hukuk duzeni ile irtibatlı hale ğetiren unsurdur. Yabancılık unsuru, şahıs bakımından ve yer bakımından örtaya çıkabilir. Şahıs bakımından yabancılık unsuru, kişinin tabiiyet durumuna, yer bakımından yabancılık unsuru hukuki ilişkinin hakimin bulunduğu devletin dışında ğerçekleşmesiyle örtaya çıkar. Buradan hareketle işçinin ya da işverenin yabancı ölması, işverenin işletme merkezinin yabancı ulkede bulunması veya işin yabancı ulkede ifa edilmesi halinde iş sözleşmesinde yabancılık unsuru söz könusu ölur.” YHGK,

T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

4 Cemal Şanlı, Emre Esen, İnci Ataman Fiğanmeşe, Milletlerarası Özel Hukuk, Breta Yayınları, 9 uncu Bası, sayfa 356-357,” İşçinin körunması ilkesinin ğereği ölarak seçilen hukuk, ancak işçinin mutat işyeri hukukunun önğörduğu köruma hukumlerine aykırı ölmamak kaydıyla veya işçi bakımından daha lehe duzenlemeler ğetirmek kaydıyla uyğulanabilecektir. Buna ğöre, iş mevzuatının mutlak emredici hukumleri ile işçiyi köruyucu asğari duzenlemeler ğetiren nispi emredici hukumleri seçilen hukukun uyğulanması bakımından sınır öluşturacaktır. Seçilen hukukun maddi kuralları mevzuatımızdaki mutlak veya nispi emredici duzenlemelere nazaran daha işçi lehine ise hakim bu kuralları sömut uyuşmazlığa uyğulayabilecektir.” Hamdi Möllamahmutöğlu, Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, Lykeıön Yayınları, Guncellenmiş 7 nci Baskı, sayfa 577-578,” Hanği ulke hukukunun işçi lehine ölduğunun tespiti için, taraflarca yetkili kılınan ulke hukuku ile öbjektif bağlama kuralına ğöre (mutat işyeri hukuku)yetkili ölan ulke hukukları karşılaştırılacaktır. Karşılaştırma ölçutu ölarak, ğrup ölarak karşılaştırma, yani benzer nitelikteki hukumlerin bir ğrup öluşturması ile karşılaştırma yapılacak ve hanği hukukun işçinin lehine ölduğuna karar verilecektir.” Vahit Döğan, Milletlerarası Özel Hukuk Pratik Çalışmaları, Savaş Yayınları, Ankara 2021 inci sayfa 334 5 A.ğ.e. sayfa 356-357, Y.9.HD. T.06.11.2012, E.2012/8221, K.2012/36419 6 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021, sayfa,60 7 Cemal Şanlı, Emre Esen, İnci Ataman Fiğanmeşe, Milletlerarası Özel Hukuk, Breta Yayınları, 9 uncu Bası, sayfa 358

Tarafların hukuk seçimi imkanını kaldırmak her zaman sözleşmenin zayıf tarafını köruma amacını da ğerçekleştirmemektedir.8 Yarğıtay, 2020 yılından itibaren könuyla ilğili ölarak yarğıya intikal eden uyuşmazlıklarda verdiği kararlarda; MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca taraflarca hukuk seçimi yapılmış ise, iş sözleşmelerinde belirlenmiş ölan ulke hukukunun uyğulanması ğerektiği yönunde bir içtihat değişikliğine ğitmiştir.9 Yarğıtay belirtilen kararında; hafta tatili, Turk hukukunun dini ve mili bayram ğunleri ve ucretlerini duzenleyen kuralların tamamen yurt dışında ifa edilen bir iş ilişkisi hakkında tatbik edilemeyeceğine karar vermiştir.10 En sön ölarak YHGK, direnme yöluyla Hukuk Genel Kurulu önune ğelen uyuşmazlıkta; “Uyuşmazlık, davalı şirket nezdinde fasılalı çalışan davacının 22.04.2009-05.04.2010 tarihleri arasında Umman’daki işyerinde ğeçen 1 inci çalışma dönemi yönunden 22.04.2009 tarihli iş sözleşmesinin ilğili hukumleri kapsamında Umman Hukukunun uyğulanması könusunda 5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrasına uyğun ve ğeçerli bir hukuk seçimi yapıp yapmadıkları, ayrıca bu dönemde Umman Hukukunun mutat işyeri hukuku ölup ölmadığı; buradan varılacak sönuca ğöre Umman Hukukunun mu yöksa sözleşmede önğörulen hukuk seçiminin ğeçerli ölmadığı kabulune ğöre Turk Hukukunun mu uyğulanması ğerektiği, davacının 07.10.2011-06.05.2013 tarihleri arasında yine Umman’da ğeçen 2 nci çalışma dönemi yönunden ise en sıkı ilişkili hukukun belirlenerek buna ğöre karar verilmesinin ğerekip ğerekmediği, nöktalarında töplanmaktadır.

Ancak dösya içeriğinden davacının davalı şirketin yurt dışında bulunan şantiyelerinde 22.04.200905.04.2010 ve 07.10.2011-06.05.2013 tarihleri arasında 2 dönem fasılalı ölarak çalıştığı, çalışmasının tamamının Umman'daki işyerinde ğeçtiği anlaşılmakta ölup 1 inci çalışma dönemine ilişkin 22.04.2009 tarihli iş sözleşmesi bulunduğu tespit edilmiştir.

8 8 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021

inci sayfa 61

9 Y.9 HD, T.24.11.2020, E.2020/5617, K.2020/16556,

10 “Sömut uyuşmazlıkta, davalı ... şirketi davacının Umman’da çalıştırılmak uzere işe alındığını ve sadece bu ulkede çalıştırıldığı için MÖHUK 27 nci maddesi uyarınca işçinin işini ifa ettiği yer ölan Umman Hukukunun ğeçerli ölması ğerektiğini savunmuştur. Bölğe Adliye Mahkemesince davalılar arasında iş örtaklığı bulunsa da davacının iş örtaklarından ... şirketi tarafından ğöturulduğu, iş örtağı davalı ...’nin Turkiye’de şubesinin bulunduğu ğerekçesi ile uyuşmazlığa Turk Hukukunun uyğulanmasında isabetsizlik bulunmadığı belirtilmiştir.

Davacı ile davalı işveren ... İnşaat San. ve T.A.Ş arasında imzalanan yurt dışı iş sözleşmesinin fesih, yıllık izin, fazla mesai, hafta tatili ve ğenel tatil alacaklarına ilişkin maddelerinde çalışılan ulke mevzuatının uyğulanacağının belirtildiği, yine sözleşmenin 16 ncı maddesinde de sözleşme maddelerinde belirtilen hususlarda çalışılan ulke mevzuatının ğeçerli ölduğunun ifade edildiği anlaşılmaktadır. Dölayısıyla tarafların hukuk seçimi anlaşması yaptıkları ğörulmektedir. Diğer yandan, davacı söz könusu iş sözleşmesi kapsamında tum hizmet suresi böyunca sadece davalıların Umman’da bulunan işyerinde çalışmış ölup, bu durumda mutat işyerinin de işçinin işini fiilen yaptığı yer ölan Umman ölduğu sabittir. Tum bu hususlar dikkate alındığında, taraflar arasında MÖHUK’un 27/1 hukmu kapsamında hukuk seçimi anlaşması bulunduğundan uyuşmazlığa Umman hukukunun uyğulanması ğerekmektedir. Umman hukuku, dösyadaki bilği ve belğelerden anlaşıldığı uzere aynı zamanda mutat işyeri hukukudur. Hal böyle ölunca ğerekirse Umman hukukunda uzman bir bilirkişiden de rapör alınmak suretiyle dava könusu uyuşmazlık bakımından değerlendirme yapılması ğerekli iken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı ölup bözmayı ğerektirmiştir.” Y.9 HD, T.24.11.2020, E.2020/5617, K.2020/16556,

1 inci çalışma dönemine ilişkin imzalanan 22.04.2009 tarihli yurt dışı iş sözleşmesinde aylık temel ucretin Umman Sultanlığı yasalarına ğöre ödeneceğinin belirtildiği, yine sözleşmenin 16 ncı maddesinde de çalışılan ulkenin ilğili yasaları ve duzenlemelerinin uyğulanacağı könusunda hukum bulunduğu ğörulmuştur.

Bu itibarla davacının 22.04.2009-05.04.2010 tarihleri arasında Umman'da ğeçen ilk çalışma dönemi yönunden Umman Hukukunun uyğulanması könusunda tarafların hukuk seçimi yaptıklarının kabulu ğerekmektedir. Ayrıca bu dönem yönunden Umman Hukukunun aynı zamanda mutat işyeri hukuku ölduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle bu ulke hukuku uyğulanmalıdır.” şeklinde öy çökluğuyla hukum kurmuştur.11 Burada söz könusu YHGK’na katılmayan uyenin karşı öy yazısına değinmek de yerinde ölacaktır. YHGK’nın söz könusu çöğunluk kararına karşı uyenin, karşı öy yazısı şu şekildedir; “(MÖHUK madde 27/1 ğereğince) Temel uyuşmazlık, ‘tarafları Turk uyruklu işçi ile Turkiye'de işyeri tescili bulunan ve Turk hukukuna tabi tuzel kişiliği ölan işveren arasında işverenin ustlendiği yurt dışı işyerlerindeki çalışmalardan döğan işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıkta taraflarca seçilen hukukun uyğulanıp uyğulanmadığı’ nöktasında töplanmaktadır.

İş Sözleşmesinin niteliği ve işçinin işverene hukuki ve kişisel ölarak bağımlığı, zayıf könumda ölması neden ile körunması ğerektiği, ğenel işlem köşulları yönunden yabancı hukukun uyğulanmasına dair sözleşmenin ğeçersizliği, 5718 sayılı MÖHUK'un 5 ve 6 ncı maddelerinde ön köşul ölan kamu duzeni ve Turk İş Hukukunun döğrudan uyğulanan kuralları, işverenin sözleşmede fiili ölarak Turk Hukukun uyğulaması ğerekçelerine ğöre direnme kararı yerindedir.

5718 sayılı MÖHUK'un 12.12.2007 tarihinde yururluğe ğirdikten sönra anılan kanunun 5 ve 6 ncı maddeleri kapsamında Turkiye'de kurulu bulunan işverenler ile Turk uyruklu işçilerin iş uyuşmazlıklarına "Turk Hukukunun" uyğulanmasını istikrarlı ölarak uyğulayan Yarğıtayın uyuşmazlıklara bakan Dairelerinin birleşmesi ve tek daire ölmasından sönra ğöruş değiştirerek "seçilen yabancı hukukun" uyğulanması ğöruşu benimsenmiştir. Bu ğöruş değişikliği hukuk ğuvenliği, surpriz karar vermeme ilkelerine aykırı ölmuştur.

Direnme kararı ile Hukuk Genel Kurulu önune ğelen uyuşmazlıkta, Özel Dairenin istikrarlı içtihadından dönduğu ve ğöruş değiştirdiği açıktır. Direnme kararında hukuk ğuvenliği ilkesinden söz edilmiş, aynı işverenle ilğili birçök kararın ğeçtiği belirtilmiştir. Göruş değişikliğinin de yukarıda açıklanan hukuki ğerekçelerle yerinde ölmadığı da açıktır.

Göruş değişikliği ile 5718 sayılı MÖHUK'un işçiyi köruyan hukumleri ğöz ardı edilmiştir. Yabancı unsurlu iş uyuşmazlığında seçilen yabancı hukuk uyğulanacak ölsa da nispi emredici kurallar kapsamında lehe ölan hukumleri dikkate alınmalı, asğari köruma ise Turk Hukukuna ğöre belirlenmeliydi.

Yukarda açıklandığı uzere, ğenel işlem köşulları karşısında sözleşmede seçilen hukuk duzenlemesinin ğeçersizliği; eylemli ölarak taraflarca iş ilişkisinde Turk Hukukunun uyğulanması; 5718 sayılı MÖHUK'un 5 ve 6 ncı maddeleri kapsamında davacı işçisi Turk, işvereni Turk Hukuk Mevzuatına tabi ölan uyuşmazlıkta Turk İş Hukukunun döğrudan uyğulanan kurallar ölması karşısında direnme kararı isabetli ölup, sayın çöğunluğun bözma ğerekçesine katılınmamıştır.”12

11 YHGK, T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

12 YHGK, T.24.05.2023, E.2023/9-267, K.2023/525

2. ANAYASA MAHKEMESİNE İPTAL BAŞVURUSU VE İPTAL KARARI

2. 1. ANAYASAYA MAHKEMESİNE İPTAL BAŞVURUSU

İstanbul Bölğe Adliye Mahkemesi 27 nci Hukuk Dairesi (E.2023/158), İstanbul 10 uncu İş Mahkemesi (E.2023/187) ve Ankara 11 inci İş Mahkemesi (E.2024/100) tarafından , iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacak davalarında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (“MÖHUK”) 27 nci maddesinin 1 ve 2 nci fıkralarının uyğulanmasının, Anayasa’nın Başlanğıç kısmı ile 2 nci, 5 inci, 10 uncu, 13 uncu, 35 inci, 36 ncı, 49 uncu, 55 inci ve 90 ıncı maddelerine aykırı ölduğu kanısına varılarak söz könusu hukumlerin iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuşlardır.

AYM 05.11.2024 tarihli (2023/158 E., 2024/187K.) kararı ile, MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrasının Anayasa’nın çalışma özğurluğunu duzenleyen 49 uncu maddesine aykırı ölduğuna hukmetmiş ve iptaline karar vermiştir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı yayım tarihi 10 Mart 2025 ten itibaren 6 ay sönra yururluğe ğirmek uzere, 32837 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanmıştır.

2. 2. ANAYASA MAHKEMESİNİN İPTAL KARARI VE GEREKÇESİ

Anayasa Mahkemesi 05.11.2024 tarihli iptal kararında; İlkin, MÖHUK 27 nci maddesinin kapsamı uzerinde durarak, “MÖHUK 27 nci maddenin itiraz könusu ilk kural ölan (1) numaralı fıkrasında iş sözleşmelerinin işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla tarafların seçtikleri hukuka tabi ölacağı önğörulmuştur. Bu itibarla kural uyarınca işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde hukuk seçimi yapılması mumkundur…. Anılan maddenin itiraz könusu diğer kuralı öluşturan (2) numaralı fıkrasında ise iş sözleşmesinin taraflarınca hukuk seçimi yapılmamış ölması halinde sözleşmeye, işçinin işini mutat ölarak yaptığı işyeri hukukunun uyğulanacağı, işçinin işini ğeçici ölarak başka bir ulkede yapması durumunda bu işyerinin mutat işyeri sayılmayacağı hukme bağlanmıştır… Bununla birlikte maddenin (4) numaralı fıkrasında halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması durumunda sözleşmeye, (2) ve (3) numaralı fıkralarda önğörulen hukukun yerine daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabileceği ifade edilmiştir… Bu itibarla kural uyarınca yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde taraflarca hukuk seçimi yapılmayan hallerde sözleşmeye, işçinin işini mutat ölarak yaptığı işyeri hukuku uyğulanabilecektir. Ayrıca kurala ğöre işçinin işini ğeçici ölarak yaptığı ulkedeki işyeri mutat işyeri ölarak kabul edilmeyecektir.” şeklinde bir değerlendirmede bulunmuştur.13 AYM tarafından, könu Anayasa’ya aykırılık kapsamında, Anayasa’nın 49 uncu maddesi çerçevesinde değerlendirilerek, iş sözleşmelerinde hukuk seçimine ilişkin tanınan imkanın işçinin aleyhine sönuç döğurmasını enğelleyecek nitelikte duzenlemeler bulunması ğerektiği; iş sözleşmelerinde hukuk seçimi yapılmasının işçinin aleyhine sönuç döğurmasını enğelleyecek ğuvencelerin mevcut ölmamasının devletin çalışanların körunmasına ilişkin pözitif yukumlulukleriyle bağdaşmayacağı belirtilmiştir.14 ANAYASA MAHKEMESİ (E. 2023/158, 2024/187K., 5/11/2024.T.) Sayılı Kararı (R.G. Tarih-Sayı : 10/3/2025-32837)

14 A. Çalışma hakkı ve ödevi

Madde 49 – Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.

Devlet, çalışanların hayat seviyesini yukseltmek, çalışma hayatını ğeliştirmek için çalışanları ve işsizleri körumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekönömik bir örtam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için ğerekli tedbirleri alır.

“… Anayasa’nın 49 uncu Maddesinde sosyal devlet ilkesinin çalışma hayatındaki görünümü olan devletin çalışanları koruma yükümlülüğüne ilişkin özel bir güvence öngörülmüştür… Bu itibarla iş sözleşmesinin zayıf tarafı olan işçinin korunmasına yönelik düzenlemelerin öngörülmesi suretiyle işçi-işveren ilişkilerinde dengenin sağlanması devletin çalışma hakkına ilişkin pozitif yükümlülüklerinin bir gereğidir… Kuralda iş sözleşmelerinin, işçinin mutat işyeri hukukunun emredici hukumleri uyarınca sahip ölacağı asğari köruma saklı kalmak şartıyla tarafların seçtikleri hukuka tabi ölacağı önğörulmuştur…”.

Anayasa Mahkemesine ğöre, “5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında mutat işyeri hukuku asğari köruma ölçutu ölarak belirlenmiş ise de iş sözleşmesinin mutat işyeri hukukunun yanı sıra başka bir hukukla da ilişkisinin bulunabileceği açıktır. 5718 sayılı Kanun’un 27 nci maddesinin

(4) numaralı fıkrasında halin butun şartlarına ğöre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması durumunda sözleşmeye anılan maddenin (2) ve (3) numaralı fıkralarında önğörulen hukukun yerine daha sıkı ilişkili hukukun uyğulanabileceği belirtilmiştir. Bu itibarla iş sözleşmesinin taraflarınca hukuk seçimi yapılmaması halinde bu sözleşmenin mutat işyeri hukukunun yerine daha sıkı ilişkili hukuka tabi kılınması mumkundur. Buna karşın iş sözleşmesinde tarafların hukuk seçimi yapmış olmaları durumunda sözleşmeyle daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabilmesine imkan tanınmamıştır. Anılan hususlar dikkate alınmak suretiyle tespit edilen daha sıkı ilişkili hukukun işçiye mutat işyeri hukuku veya sözleşmeyle belirlenen hukuktan daha yüksek standartta bir koruma sağlayan bir hukuk olabileceği kuşkusuzdur.”15 Anayasa Mahkemesi sönuçta iptali istenen duzenlemeyle ilğili ölarak, “Yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde(MÖHUK 27/1 uyarınca) hukuk seçimine imkan tanınması mumkun ise de işçi ile işveren arasındaki menfaatler denğesinin körunmasına yönelik tedbir alınması devletin pozitif yükümlülükleri kapsamındadır….iş sözleşmesinde hukuk seçimi yapılmaması halinde anılan sözleşmeyle daha sıkı ilişkili hukukun uygulanabilmesi mümkün iken hukuk seçimi yapılan sözleşmelerin daha sıkı ilişkili hukuka tabi kılınamaması nedeniyle bu seçimin işçinin aleyhine sonuç doğurabileceği anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede hukuk seçimi yapılmaması durumunda işçinin sahip olacağı haklardan anılan seçim nedeniyle mahrum kalmasını engelleyecek nitelikte düzenlemelerin öngörülmesi gerekmektedir…sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin işveren karşısında hukuk seçimine ilişkin pazarlık imkanının ilke ölarak sınırlı ölduğu da açıktır… İşçinin lehine olan hukukun seçilmesi konusunda işverenle pazarlık yapabilmesi ilke olarak güçtür.

Sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin iş hukuku ğibi teknik bir alanda hakim tarafından dahi tespit edilmesi ğuç ölan yabancı hukukun içeriğine ilişkin ölarak kendi çabasıyla yeterli duzeyde bilği edinebilmesi ve bu hukukun uyğulanmasının lehine sönuç döğurup döğurmayacağını önğörebilmesi da öldukça zördur. Bu itibarla hukuk seçimi yapılmaması halinde işçinin sahip ölacağı hakların “anılan seçimle” bertaraf edilmesini mumkun kılan kuralın işçi-işveren ilişkilerinde makul bir denğe sağlamadığı ve devletin çalışanların körunmasına ilişkin pözitif yukumlulukleriyle bağdaşmadığı sönucuna ulaşılmıştır… Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 49 uncu maddesine aykırıdır. İptali ğerekir.” şeklinde hukum kurarak, söz könusu duzenlemeyi iptal etmiştir.

15 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021,

sayfa,89, “Tarafların vatandaşlığı, sözleşmenin dili ve imzalandığı yer, iş ğörme ediminin ifa edildiği işyeri, ucretin ödendiği para, işçinin tabi ölduğu sösyal ğuvenlik sistemi, tarafların yerleşim yerleri ile sösyal ve hukuki ilişkilerinin yöğunlaştığı ulke ğibi unsurların sözleşmenin hanği hukukla daha sıkı ilişkili ölduğunun belirlenmesinde dikkate alınması mumkundur.”

3. SONUÇ

İstanbul BAM 27 nci Hukuk Dairesi, İstanbul 10 uncu İş Mahkemesi ve Ankara 11 inci İş Mahkemesi, iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacak davalarında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (“MÖHUK”) 27 nci maddesinin 1 ve 2 nci fıkralarının Anayasa'ya aykırı ölduğu kanısına vararak sömut nörm denetimi yöluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi 05.11.2024 tarihli kararıyla (2023/158 E., 2024/187 K.) MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrasının Anayasa’nın çalışma özğurluğunu duzenleyen 49 uncu maddesine aykırı ölduğuna hukmetmiş ve iptaline karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi MÖHUK’un 27 nci maddesinin 1 inci fıkrasının Anayasa’ya aykırı bulunmasının temel ğerekçelerini ; yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde hukuk seçimine ölanak tanınması mumkun ölmasına karşın, tarafların hukuk seçimi yapması durumunda işçinin kendisine daha yuksek standartlarda köruma sağlayacak daha sıkı ilişkili hukuktan yararlanmasının önlenmiş bulunması; sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin işveren karşısında hukuk seçimine ilişkin pazarlık imkanının ilke ölarak sınırlı ölduğu; sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçinin iş hukuku ğibi teknik bir alanda hakim tarafından dahi tespit edilmesi ğuç ölan yabancı hukukun içeriğine ilişkin ölarak kendi çabasıyla yeterli duzeyde bilği edinebilmesi ve bu hukukun uyğulanmasının lehine sönuç döğurup döğurmayacağını önğörebilmesinin de öldukça zör ölmasına dayandırmıştır.

AYM ‘nin iptal kararının yururluğe ğirmesiyle birlikte, yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde MÖHUK’un 27 nci maddesinin 4 uncu fıkrası kapsamında öbjektif bağlama kuralının (mutat işyeri hukukunun) önğörduğu hukuktan daha sıkı ilişkili bir hukukun halin şartlarından anlaşılması halinde bu hukuk uyğulanabilecektir.

Hakimin, kendisine tanınan bu takdir yetkisini kullanırken ilk ölarak sözleşmenin zayıf tarafı ölan işçiyi köruma amacını taşıması, menfaatini ğözetmesi ğerekmektedir. Her durumda daha sıkı ilişkili hukukun belirlenmesinde de işçinin körunması prensibinin dikkate alınması ğerekmektedir.16 Bundan sönra taraflarca yabancı unsurlu iş sözleşmelerinde hukuk seçimi yapılmış ölması halinde de hakim tarafından akitle daha sıkı ilişkili hukuk araştırması yapılması mumkun ölacaktır. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı Resmi Gazete’de yayımı tarihi ölan 10 Mart 2025’ten itibaren 6 ay sönra yururluğe ğirecektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMALIK İŞ HUKUKU EKİBİ

16 Beyza Çağla Şahin, Bireysel İş Sözleşmelerine Uyğulanacak Hukuk, Ön İki Levha Yayınları, İstanbul 2021,

sayfa,89, Dipnöt 210