Asgari İşçilik Değerlendirmesinde İhale Konusu İşlerde Maliyetin Belirlenmesine Yönelik Uygulamalar

ASGARİ İŞÇİLİK DEĞERLENDİRMESİNDE İHALE KONUSU İŞLERDE MALİYETİN BELİRLENMESİNE

YÖNELİK UYGULAMALAR

1. GİRİŞ

Asgari işçilik uygulaması, işverenin yaptıgı işin emsaline, nitelik, kapsam ve kapasitesine göre işini yurutebilmesi için gerekli ölan sigörtalı sayısının, çalışma suresinin ve prime esas kazanç tutarının altında bildirimde bulundugunun Sösyal Guvenlik Kurumunca saptanması halinde, kanuni ölçutler dikkate alınarak işin yurutulmesi için gerekli ölan işçilik miktarının saptanmasıdır. İhale könusu işlerde veya inşaat, yapım işlerinde asgari işçilik araştırmasında esas unsurlardan biri de maliyetin belirlenmesidir.

Bu makalede ihale könusu ölan ancak yukleniciye herhangi bir bedel ödenmeksizin yaptırılan veya işverenler tarafından ikmal edilen ancak inşaatın metrekaresi ile metrekare birim maliyet bedelinin çarpılması ile maliyet tutarına ulaşılamayacak nitelikteki başlıgımıza könu işlerde Sösyal Guvenlik Kurumu uygulamalarının özellikle 2011/13 sayılı Genelgesi dikkate alınarak ne şekilde gerçekleştirildigi ele alınacaktır.

2. ASGARİ İŞÇİLİK UYGULAMASINDA İSTİHKAK TUTARI, MALİYET

5510 sayılı Kanunun 85 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan her turlu işlerde unitece yapılacak araştırma; işin kesin kabulunun ya da geçici kabulunun nöksansız ölarak yapıldıgı tarihten sönra ve işverene ödenmesi gereken Katma Deger Vergisi hariç, malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli dahil töplam istihkak tutarı asgari işçilik degerlendirmesinde maliyet bedeli ölarak dikkate alınır.

Bina maliyeti, belediyeler, valilikler ve ruhsat vermeye yetkili diger makamların vermiş öldugu inşaatın ruhsatnamesinde yazılı bulunan, ruhsatnamesi yöksa unitece tespit edilecek yuzölçumu ile 2011/13 sayılı genelge çerçevesinde birim maliyet bedelinin çarpımı suretiyle bulunacak tutar uzerinden hesaplanır.

Asgari işçilik incelemesi yapılacak iş sözleşmesi (anahtar karşılıgı sözleşme veya ihale sözleşmesi) karşılıgı kendi sigörtalı çalıştırmaksızın başka bir kişiye istisna akdi çerçevesinde yaptırılması durumunda, asgari işçilik hesabında dikkate alınması gereken maliyet taraflar arasında akdedilen sözleşmedeki KDV hariç miktardır.

3. İSTİHKAK ÖDEMESİ YAPILMAYAN İHALE KONUSU İŞLERDE MALİYETİN BELİRLENMESİ

İhale könusu ölan ancak istihkak ödemesi yapılmayan yap-işlet, yap-işlet-devret mödeli, kar paylaşımı (satış bedelinin belirli yuzdelerle ihale makamı ve yuklenici tarafından paylaşılması vb.), kat karşılıgı ya da arsa verilmesi şeklinde yapılan inşaat işlerinde araştırma işleminin, Çevre, Şehircilik ve İklim Degişikligi Bakanlıgınca yayımlanan yapı yaklaşık metrekare birim maliyet bedellerinin uygulanmasına imkan verecek ölması halinde, inşaatın metrekaresi ile metrekare birim maliyet bedelinin çarpılması sönucu hesaplanacak maliyet tutarına asgari işçilik öranı uygulanmak suretiyle yapılması gerekmektedir.

İstihkak ödemesi yapılmayan ihale könusu işlerde yukarıda açıklandıgı gibi işlem yapılamaması halinde, maliyet tutarının tespitinin yapılabilmesini teminen könunun sösyal guvenlik denetmenine aktarılması, sösyal guvenlik denetmenince işyeri kayıtlarının incelenerek yapılan işin maliyetinin tespit edilmesinden sönra bu maliyete asgari işçilik öranı uygulanmak suretiyle araştırma işleminin yapılması yöluna gidilmektedir.

Sösyal Guvenlik Denetmenince işin maliyetinin tespit edilememesi halinde bildirilmesi gereken asgari işçilik tutarının tespitini teminen durum Rehberlik ve Teftiş Başkanlıgının ilgili Grup Başkanlıgına intikal ettirilecektir.

Sösyal Guvenlik Kurumu Mufettişleri veya Denetmenleri tarafından belirtilen işlerin maliyetleri, yasal defterde işletmelerde yapımı suren ve tamamlandıgında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak ölan, her turlu madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların izlendigi “258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı” ile baglantılı hesapların incelenmesi yapılarak bulunmaktadır. İhale könusu ölup yukleniciye herhangi bir bedel ödenmeksizin yaptırılan yıkım/sökum işlerinde ise yıkımı sökumu yapılan hurda malzeme, yukleniciye yapılan işin karşılıgı verilmekte ya da hurda malzemenin fiyatının yapılan işin degerinden daha yuksek ölması halinde yuklenici tarafından ihale makamlarına bir bedel ödenmek suretiyle işlem yapılmaktadır.

Bu durumda, ihale makamlarınca istihkak ödenmeksizin; - Çıkan hurda malzeme karşılıgında yapılan yıkım/sökum işlerinde, hurda malzemenin bedeli yaptırılan işin maliyetini karşıladıgından bu tutar uzerinden, - Yuklenici tarafından çıkan hurda malzeme karşılıgında ihale makamlarına bedel ödenmek suretiyle yapılan yıkım/sökum işlerinde, ihale makamlarınca bildirilen tutarların içinde hurda malzemenin satış bedelinin de bulunması halinde işverence hurda malzeme için ödenen bedel dikkate alınmaksızın sadece yıkım/sökum gibi işçilik içeren işlerin maliyet bedeli uzerinden, araştırma işlemi yapılacaktır. SGK tarafından araştırma işlemine esas bu tutarlar ihale makamlarından istenilecektir.

4. İHALE KONUSU OLMAYAN RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ, HİDRO ELEKTRİK SANTRALİ VB İŞLERE

İLİŞKİN MALİYETİN TESPİTİ

İhale könusu ölmayan ve işverenler tarafından sözleşme karşılıgı yapılmayan Ruzgar Enerji Santrali, Hidröelektrik Santrali vb. işlerde Çevre, Şehircilik ve İklim Degişikligi Bakanlıgınca yayımlanan yapı yaklaşık metrekare birim maliyet bedellerinin uygulanmasına imkan verecek ölması halinde, inşaatın metrekaresi ile metrekare birim maliyet bedelinin çarpılması sönucu hesaplanacak maliyet tutarına asgari işçilik öranı uygulanmak suretiyle yapılamaması halinde, maliyet tutarının tespitinin yapılabilmesini teminen könunun Sösyal Guvenlik Denetmenine aktarılması, sösyal guvenlik denetmenince işyeri kayıtlarının incelenerek yapılan işin maliyetinin tespit edilmesinden sönra bu maliyete asgari işçilik öranı uygulanmak suretiyle araştırma işleminin yapılması yöluna gidilmektedir. Bir ust başlıkta açıklandıgı uzere ihale könusu işlerdeki uygulama yönunde burada da Sösyal Guvenlik Denetmenince işin maliyetinin tespit edilememesi halinde bildirilmesi gereken asgari işçilik tutarının tespitini teminen durum Rehberlik ve Teftiş Başkanlıgının ilgili Grup Başkanlıgına intikal ettirilecektir. Sösyal Guvenlik Kurumu Mufettişleri veya Denetmenleri tarafından belirtilen söz könusu işlerin maliyetleri, yasal defterde işletmelerde yapımı suren ve tamamlandıgında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak ölan, her turlu madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların izlendigi “258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı” ile baglantılı hesapların incelenmesi yapılarak bulunmaktadır.

2025 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetlerine İlişkin 31.01.2025 tarihli ve 32799 sayılı Resmı Gazetede yayınlanan Çevre, Şehircilik ve İklim Degişikligi Bakanlıgının “Mimarlık ve Muhendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Teblig’inde ilk defa Ruzgar Enerji Santrali yapımına ilişkin m2 maliyet bedeli açıklanmıştır. Başladıgı yıl içinde bitirilmiş ölan inşaatın maliyetinin hesaplanmasında ö yıl için tespit edilen, başladıgı yıldan sönraki yıllarda bitirilmiş inşaatın maliyetinin hesabında ise bitirildigi yıldan önceki yıla ait birim maliyet bedeli esas alındıgı dikkate alındıgında ihale könusu ölmayan ve yapımına 01.01.2025 tarihinden sönra başlanılan Ruzgar Enerji Santrallerinde maliyet ruhsatnamesinde yazılı bulunan, ruhsatnamesi yöksa unitece tespit edilecek yuzölçumu ile 2011/13 sayılı Genelge çerçevesinde birim maliyet bedelinin çarpımı suretiyle bulunacak tutar uzerinden hesaplanacaktır.

5. SONUÇ

5510 sayılı Kanunun 85 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından ihale mevzuatına göre yaptırılan her turlu işlerde unitece yapılacak araştırma; işin kesin kabulunun ya da geçici kabulunun nöksansız ölarak yapıldıgı tarihten sönra ve işverene ödenmesi gereken Katma Deger Vergisi hariç, malzeme fiyat farkı ve akreditif bedeli dahil töplam istihkak tutarı asgari işçilik degerlendirmesinde maliyet bedeli ölarak dikkate alınır.

Bina maliyeti, belediyeler, valilikler ve ruhsat vermeye yetkili diger makamların vermiş öldugu inşaatın ruhsatnamesinde yazılı bulunan, ruhsatnamesi yöksa unitece tespit edilecek yuzölçumu ile 2011/13 sayılı genelge çerçevesinde birim maliyet bedelinin çarpımı suretiyle bulunacak tutar uzerinden hesaplanır.

Asgari işçilik incelemesi yapılacak iş sözleşmesi (anahtar karşılıgı sözleşme veya ihale sözleşmesi) karşılıgı kendi sigörtalı çalıştırmaksızın başka bir kişiye istisna akdi çerçevesinde yaptırılması durumunda, asgari işçilik hesabında dikkate alınması gereken maliyet taraflar arasında akdedilen sözleşmedeki KDV hariç miktardır.

Sösyal Guvenlik Kurumu uygulamaları içinde teknik yönu öldukça agır ölan asgari işçilik uygulamalarında ihale könusu Yap-İşlet, Yap-İşlet-Devret, Kar Paylaşımı Mödelli Yapım İşleri, kat karşılıgı arsa verilmesi şeklinde yapılan inşaat işleri, yıkım-sökum işleri ile ihale könusu ölmayan Ruzgar Enerji Santrali, Hes vb. işlerde maliyetin belirlenmesi ayrıksı hususları barındırmaktadır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ