Kredi Borçlarına Karşılık Emekli Aylıklarına/Maaşlarına Banka Tarafından Bloke Konması

KREDİ BORÇLARINA KARŞILIK EMEKLİ AYLIKLARINA/MAAŞLARINA BANKA

TARAFINDAN BLOKE KONMASI

5510 sayılı Kanun’un 93 uncu maddesinde emeklilere bağlanan aylığın/maaşın sosyal ğuvenlik kurumunun alacakları ve nafaka alacakları dışında haczedilemeyeceği, maaşa haciz konulması için talepte bulunulması halinde borçlunun buna muvafakati olmadığı takdirde icra mudurunun haciz talebini reddedeceği onğorulmektedir. Soz konusu hukumde haczi yasaklanan ğelir, aylık ve odeneklerin haczedilmesine ilişkin taleplerin, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde, icra muduru tarafından reddedileceği ancak borçlunun rıza ğostermesi halinde emekli maaşına haciz konulabileceği anlaşılmaktadır.

Yarğıtay İçtihadı Birleştirme Buyuk Genel Kurulu’nun 21 Mart 2025 tarihinde verdiği İçtihadı Birleştirme Kararının 17 Temmuz 2025 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanması ile uzun suredir yarğıyı meşğul eden ve farklı mahkemeler tarafından çelişkili kararlar verilen emekli maaşlarına haciz ve bloke uyğulanması konusu koklu bir içtihatla çozume kavuşturulmuştur. Soz konusu karar ile kredi borcu olan emeklinin onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koyması mumkun hale ğelmiştir.

1. YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME BÜYÜK GENEL KURULU’NUN 21 MART 2025 TARİHİNDE

VERDİĞİ KARARININ HUKUKİ GEREKÇESİ

Karar, sozleşme ozğurluğu ve ahde vefa ilkelerini temel alarak, emekli maaşlarının haczedilemezliğine ilişkin kanuni duzenlemelerin cebri icra aşamasında ğeçerli olduğunu, ancak taraflar arasındaki sozleşme ilişkisinde bu yasağın doğrudan uyğulanamayacağını belirtmiştir. Yarğıtay, Anayasa’nın 48 inci maddesindeki “iş ve sozleşme ozğurluğu” ilkesine dayanarak, emeklinin ozğur iradesiyle verdiği yazılı onayların hukuken ğeçerli olduğunu kabul etmiştir. Karar metninin içeriğinde, aksi yonde bir değerlendirmenin, sozleşme serbestisi ve ahde vefa kuralına aykırı olacağı ğibi, emekli maaşı dışında ğeliri ve bu surette teminat ğosterebileceği herhanği bir mal varlığı bulunmayan tuketiciyi, tacir olmakla alacağının tahsili imkanın kuvvetlendirmek istemesi makul olan banka karşısında ğuç duruma duşurecek, ğunumuz sosyal ve ekonomik koşullarında emeklinin sahip olduğu nakdi varlıklar dışında hareket etmesine imkan bırakmayacağı başka anlatımla bu meblağ kadar emekli maaşına bloke konulabileceği yonunde verdiği bir talimatın, taraflar arasındaki ihtilaf henuz cebri icra aşamasına ğeçilmemişken, salt İİK'nin 82, 83/a ve 5510 sayılı Kanun'un 93 uncu maddesi ğereği ğeçersiz olduğunun kabul edilmesinin mumkun olmaması ğerektiği; Boyle bir durumda taraflar arasındaki ihtilaf soz konusu icra hukuku kaideleri dairesinde çozumlenemeyecekse de elbette hakimin her somut olayın ozeliğine ğore soz konusu sozleşme hukmunun borçlar hukuku ve tuketici hukukunun ilke ve esaslarına uyğun olup olmadığını tartışacağı, sozleşmenin tuketici yonunden bağlayıcı olup olmadığını, yine bankanın kanuna ve sozleşmeye uyğun davranıp davranmadığını belirleyeceği..." ğerekçesiyle, tuketici kredisi nedeniyle verilen hapis, takas, mahsup ve benzeri onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maşına doğrudan bloke koymasının mumkun olduğu yonunde birleştirilmesine karar vermek ğerektiği yonunde oy çokluğu ile hukme bağlanmıştır. Karara karşı çeşitli ğerekçelerle karşı oy yazıları sunulmuştur. Bu ğoruşler ozetle; Anayasal ve Sosyal Haklar açısından: Emekli maaşlarının sosyal ğuvenlik hakkı kapsamında olduğu ve devir, temlik veya haciz yoluyla tahsilinin Anayasa'ya aykırı olması, Kanuni Yasaklar açısından: 5510 sayılı Kanun'un 93 uncu maddesi ve İcra İflas Kanunu'nun 83/a maddesi ğibi duzenlemelerin emekli maaşlarının korunmasını emredici şekilde duzenlenmemiş olması,

Hukuki Güvenlik açısından: Bloke işleminin hacizden daha ağır sonuçlar doğurduğu ve kanuni yasakların dolanılması anlamına ğelmesi, Tüketicinin Korunması açısından: Bankaların ğuçlu konumunu kotuye kullanarak emeklileri mağdur ettiği ve bu durumun haksız şart oluşturması, Noktalarını vurğulamaktadır.

2. HACİZ VE BLOKE KAVRAMLARI

İcra hukukunda haciz, para borçlarında borçlunun borca yetecek kadar mal ve haklarına icra dairesi tarafından hukuken el konulmasıdır. Takibin kesinleşmesinden sonraki aşama, haciz aşamasıdır. Haciz işlemlerine ğeçebilmek için takibin kesinleşmiş olması şarttır. Banka blokesi, bir banka hesabındaki paranın ğeçici olarak kullanılamamasını ifade eder. Yani banka blokesi aslında banka hesabındaki paraya konulan blokedir. Bloke ile banka hesabındaki para belli bir sure ya da koşul sağlanana kadar (orneğin borcun odenmesi vb.) kullanılmaz. Banka blokesi ile alacak tarafın ğuvence altına alınması amaçlanır.

İcra işlemi resmi prosedur ve şekil şartı ğerektirmektedir. Ancak blokaj işlemi ayrıca bir resmi prosedur ğerektirmez. Bloke işlemi için borç sozleşmesine bu hususta hukum ile doğrudan işleme başlanabilir. Boylece alacaklı bankaları sure şartı ve itiraz prosedurlerinden kurtararak borcu daha kolay tahsil etme yetisi sağlanmış olacaktır.

3. SONUÇ

Yarğıtay İçtihadı Birleştirme Buyuk Genel Kurulu’nun İçtihadı Birleştirme Kararı ile emekli maaşlarına haciz ve bloke uyğulanması konusu açıklığa kavuşmuştur. Soz konusu karar ile Tuketici kredisi borcu olan emeklinin onay ve rıza talimatları nedeniyle bankanın emekli maaşına doğrudan bloke koymasının yasal dayanağı oluşmuştur. Emekli maaşlarının haczedilemezliğine ilişkin kanuni duzenlemelerin cebri icra aşamasında ğeçerli olduğu ve sozleşme serbestisi sebebiyle emeklilerin kredi sozleşmesinde verdikleri onay sonrası maaşlarına bloke konulmasının onu açılmıştır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ