Turizm, Özel Güvenlik, Sağlık Hizmeti ve Petrol Araştırma, Arama ve Sondaj Faaliyetleri Yürütülen İşyerlerinde Gece Çalışması

TURİZM, ÖZEL GÜVENLİK, SAĞLIK HİZMETİ VE PETROL ARAŞTIRMA, ARAMA VE SONDAJ

FAALİYETLERİ YÜRÜTÜLEN İŞYERLERİNDE GECE ÇALIŞMASI

1. Giriş İş Kanunu’nun 69 uncu maddesinin birinci fıkrasında, gece kavramının tanımı yapılmış olup, çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat suren donemdir. Ayrıca eklemek gerekir ki çalışma suresinin yarısından çogu gece donemine rastlayan bir postanın çalışması, gece çalışması sayılır. Yine aynı Kanun maddesinde, işçilerin gece çalışmaları 7,5 saatle sınırlanmıştır. Ancak, 23.04.2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yururluge giren 6645 sayılı (torba) Kanun, İş Kanunu’nun 69 uncu maddesindeki işçilerin gece çalışmasını 7,5 saatle sınırlayan hukmune istisna getirerek turizm, ozel guvenlik ve saglık hizmeti yurutulen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla gece 7,5 saatin uzerinde çalıştırılabilmesi yolunu açmıştır. 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Turk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yurutulen işler de yine işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin uzerinde gece çalışması yaptırılabilecegi 22/12/2022 tarihli 7429 sayılı Kanun ile bu işlere eklenmiştir.

Bu çalışmada, belirtilen istisnaya konu işlerin kapsamı, işçinin yazılı onayının ne şekilde alınacagı ve suresi, yazılı onayın fazla çalışma ucretine hak kazanmaya etkisi ele alınacaktır.

2. 7,5 Saat Sınırının İstisna Edildiği Sektörlerin Kapsamı Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’te açıklandığı üzere yazılı onay şartıyla gece 7,5 saatin uzerinde çalışılabilmesi; Turizm hizmeti kapsamında yürütülen işlerde; ilgili mevzuatı uyarınca Kultur ve Turizm Bakanlıgı tarafından turizm işletmesi belgesi veya turizm yatırımı belgesi verilen ya da belediye tarafından turizm işletmesi olarak faaliyet gostermek uzere işletme belgesi verilen tesislerde, Özel güvenlik hizmeti kapsamında yürütülen işlerde; 10/6/2004 tarihli ve 5188 Sayılı Özel Guvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında İçişleri Bakanlıgınca faaliyet izni verilen ozel guvenlik şirketlerinde veya ozel guvenlik gorevlisi olarak herhangi bir işyerinde, Sağlık hizmeti kapsamında yürütülen işlerde; Saglık hizmeti sunan ve/veya ureten; gerçek kişiler ile kamu ve ozel hukuk tuzel kişilerin işyerinde ve bunların tuzel kişiligi olmayan şubelerinde, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununda tanımlanan sosyal hizmet kuruluşlarında, Petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde; 30/5/2013 tarihli ve 6491 sayılı Turk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri yurutulen işyerlerinde, Çalışan işçiler ile bu işyerlerinde alt işveren tarafından çalıştırılan işçileri kapsamaktadır.

3. Yazılı Onay Şartı, Alınma Şekli ve Süresi Genel kural, işçilerin gece çalışmasının 7,5 saati aşmamasıdır. Ancak bu genel kurala bir istisna getirilerek bu sektorlerde yurutulen işlerde işçinin yazılı onay vermesi şartıyla 7,5 saatin uzerinde (63 uncu madde hukmune gore 11 saati aşmayacak şekilde) gece çalışması yaptırılabilecektir. Öncelikle vurgulayalım ki, madde metninde de açıkça belirtildigi gibi Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol Araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işlerde gece 7,5 saatin uzerinde çalıştırılabilmesi için işçiden alınacak onayın mutlaka yazılı olması gerekmektedir. Yazılı onay, başlangıçta iş sozleşmelerine bu yonde hukum konulmak suretiyle alınabilecegi gibi, sonradan iş sozleşmesi devam ederken de fazla çalışma ihtiyacı ortaya çıktıgında alınabilecektir.

4. Gece Çalışmasında Fazla Çalışma Ücreti Haftalık 45 saatlik çalışma suresi aşılmamış olmakla birlikte, İş Kanunu ve yerleşik Yargıtay kararlarına gore gunluk 11 saati aşan çalışmalar ile gece 7,5 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilmektedir.

Bu durumda çalışanın yazılı onayı olsun veya olmasın, istisna kapsamında bulunan Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işyerlerinden olup olmadıgı da onem arz etmeksizin gece çalışmalarının 7,5 saati aşması durumunda fazla çalışma ucretine hak kazanılacaktır.

5. Yazılı Onay Alınmaması Durumunda İdari Para Cezası 4857 sayılı İş Kanunu’nun 104 uncu maddesinde, 69 uncu maddesine aykırı olarak (işçileri) geceleri 7,5 saatten fazla çalıştıran işveren veya işveren vekiline 2025 yılı için 21.213,00 TL idari para cezası verilecegi ongorulmuştur. - Genel olarak ‘Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işler dışında’ işçilerin (yazılı onaylarının alınıp alınmadıgına bakılmaksızın) gece 7,5 saatten fazla çalıştırılması halinde, - Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işlerde ise işçilerin yazılı onayı alınmaksızın gece 7,5 saatten fazla çalıştırılması halinde, idari para cezası yaptırımı uygulanabilecektir.

6. 18 Yaşını Doldurmamış Çocuk ve Genç İşçiler ve Kadın İşçilere Yönelik Düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Gece çalıştırma yasağı” başlıklı 73 uncu maddesiyle, sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaklanmıştır. Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yonetmelikle, Kadın çalışanlar gece postalarında 7,5 saatten fazla çalıştırılamayacağı, Ancak Turizm, Özel Güvenlik, Sağlık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren tarafından yürütülen işlerde kadın çalışanın yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabileceği düzenlemelerine yer verilmiştir.

7. Sonuç İş Kanunu’na gore gece en geç 20.00’de başlayıp, en erken 06.00’da biten donemi ifade etmektedir. Bir çalışmanın yarıdan fazlası bu surelere denk geliyorsa, ilgili çalışma bir gece çalışmasıdır. İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saatle sınırlanmıştır.

Ancak Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işyerlerinde 7,5 saat sınırına işçinin yazılı onay vermesi ile istisna getirilmiştir. Her halukarda haftalık 45 saatlik çalışma suresi aşılmamış olsa bile gece 7,5 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilmektedir.

Genel olarak ‘Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işler dışında’ işçilerin (yazılı onaylarının alınıp alınmadıgına bakılmaksızın) gece 7,5 saatten fazla çalıştırılması halinde; Turizm, Özel Guvenlik, Saglık Hizmeti ve Petrol araştırma, Arama ve Sondaj faaliyetleri yurutulen işlerde ise işçilerin yazılı onayı alınmaksızın gece 7,5 saatten fazla çalıştırılması halinde, idari para cezası yaptırımı uygulanabilecektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ