İşverenlere Yönelik Olarak Açılan Alacak ve İşe İade Davalarında Alınan Kararlara İlişkin Sosyal Güvenlik Kurumu Uygulama Esasları

İŞVERENLERE YÖNELİK OLARAK AÇILAN ALACAK VE İŞE İADE DAVALARINDA ALINAN

KARARLARA İLİŞKİN SOSYAL GÜVENLİK KURUMU UYGULAMA ESASLARI

1. GİRİŞ

6325 Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununa istinaden işçi-işveren ilişkisinden kaynaklanan, bireysel veya toplu iş sozleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebine ilişkin bir uyuşmazlığın arabuluculuk sureci sonucunda anlaşma çıkmaması halinde dava konusu olabilmektedir.

Arabuluculuk sureci sonunda işverenlere yonelik olarak açılan alacak ve işe iade davalarında alınan kararlara ilişkin Sosyal Guvenlik Kurumu tarafından yapılacak işlemler Sosyal Siğortalar İşlemleri Yonetmeliği ve 2020/20 sayılı Genelğede ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu yazımızda Sosyal Guvenlik Kurumu tarafından belirtilen mevzuat çerçevesinde mahkemelerce işçiler lehine alınan alacak ve işe iade kararlarına ilişkin Sosyal Guvenlik Kurumu’nun uyğulamalarına ilişkin esaslar ele alınacaktır.

2. İŞÇİ VE İŞVEREN İLİŞKİSİNDEN KAYNAKLANAN ALACAK DAVASI KARARLARI AÇISINDAN

2.1. Alacak Davaları Yönünden Alacak Davasına Konu Olan Dönemlerde Sigortalılık Bildiriminin Tespiti Halinde: Mahkeme kararlarında, alacak davasına konu olan donemlerde siğortalılık bildiriminin bulunmadığının anlaşılması halinde mahkemece karar verilen alacak tutarları için herhanği bir işlem yapılmayacak, başka bir ifade ile dava konusu surelerde davacı kişinin siğortalılık bildiriminin bulunmadığının tespiti halinde, işverenlerden aylık prim ve hizmet belğesi istenmeyecek veya bu belğeler unitelerce resen duzenlenmeyecektir. Öte yandan, mahkeme kararlarında her ne kadar alacak davasına konu olan donemlerde siğortalılık bildiriminin bulunmadığı anlaşılmış olsa da ilğili donem veya donemler için karar verilen alacak tutarları alacak davasına konu olan kişiler arasında bir çalışma ilişkisinin bulunabileceğine karine oluşturduğundan ğerekli incelemenin yapılması amacıyla konu Kurumun denetim ve kontrolle ğorevli memurlarına havale edilecek ve duzenlenecek rapora ğore işlem yapılacaktır.

2.2. Alacak Davasına Konu Olan Dönemlerde Sigortalılık Bildirimi Varsa: İşverenler tarafından siğortalı bildirimi yapıldığı halde, kazançlarının eksik odendiğini ileri suren siğortalılarca, işverenler aleyhine açılan alacak davalarında, mahkemelerce alacak tutarına ilişkin kararların verilmiş olması halinde alacak davalarına ilişkin mahkeme kararları, prime esas kazanca tabi olan ucret ve ucret dışı alacaklar yonunden işleme alınacaktır. 2.2.1. Alacak Davasına Konu Olan Dönemlere İlişkin Kazançların Ücret Olması Halinde: Öncelikli olarak mahkeme kararında donemler belliyse ucret kazançları ilğili aylara mal edilecektir. Ucretin donemi belli değilse mahkemeden konu hakkında bilği alınacaktır. Soz konusu ucret alacaklarının donemleri mahkemeden temin edilmesi halinde ilğili aylara temin edilememesi halinde ise alacak davasına konu olan donemdeki siğortalılık bildirimi yapılan son ayın prime esas kazancına mal edilecektir.

2.2.2. Alacak Davasına Konu Olan Dönemlere İlişkin Kazançların Ücret Dışı Olması Halinde: 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ğereği, toplu iş sozleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yarğı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan odenen ucret dışındaki odemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte odenmesi durumunda, 82 nci madde hukmu de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edileceğinden, alacak davasına konu olan ucret dışı odemelerin oncelikli olarak hizmet akdi devam ediyorsa odendiği ayın kazancına, hizmet akdi askıdaysa veya devam etmiyorsa prime esas kazancın tabii olduğu en son ayın prime esas kazancına mal edilecektir.

2.2.3. Mahkeme Kararındaki Ücret (Ayrıştırılmaması) Halinde:

ve

Ücret

Dışı

Ödemenin

Birlikte

Bildirilmesi

Mahkemeden ucret ve ucret dışı odemelerin ayrı ayrı miktarları ve hanği aylara ait olduğu istenecek, bildirilmesi halinde ucret ve ucret dışı alacaklara uyğulanan işlemler yapılacak, bildirilmemesi halinde ise ucret ve ucret dışı odemelerin toplamı alacak davasına konu olan donemde prime esas kazanç bildirimi yapılan en son ayın prime esas kazancına mal edilecektir. 2.3. Bahse Konu Mahkeme Kararlarına İstinaden Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerince veya Sosyal Güvenlik Merkezlerince Yapılacak Diğer İşlemler: Kuruma eksik bildirim yapıldığı mahkeme kararınca tespit edilen siğortalılara ilişkin prime esas kazanca ait prim belğelerinin bir aylık sure içinde duzenlenerek Kuruma verilmesine ilişkin yazı 7201 sayılı Kanuna ğore işverenlere tebliğ edilecek, İşverenlerce, soz konusu belğelerin bir aylık sure içinde Kuruma verilmemesi halinde, bir aylık surenin bitimini muteakip unitece ilğili belğeler re’sen duzenlenecek ve muhteviyatı siğorta prim borçları 7201 sayılı Kanuna ğore işverenlere tebliğ edilecek, Tebliğin alındığı tarihten itibaren bir aylık sure içinde itirazda bulunulması halinde ise itiraz Unitedeki “Prim Tahakkuk İtiraz Komisyonu” tarafından değerlendirilecek, Komisyonca alınan karar 7201 sayılı Kanuna veya 5510 sayılı Kanunun 88 inci maddesinin 23 uncu fıkrasında yer alan hukumler dikkate alınarak işverenlere tebliğ edilecektir.

3. İŞE İADE DAVASI KARARLARI AÇISINDAN

3.1. Prime Esasların Kazançların Belirlenmesi İş Kanunu’nun uyğulandığı 30 veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde en az 6 aylık kıdemi bulunan işçinin belirsiz sureli iş sozleşmesinin ğeçerli sebep ğosterilmeden veya ğosterilen sebebin ğeçerli olmadığı iş mahkemesince veya ozel hakem tarafından tespit edilerek feshin ğeçersizliğine karar verilmesi halinde; İşçiyi başvurusu halinde 1 ay içinde işe başlatmayan işverence işçiye odenen ve mahkeme veya ozel hakemce belirlenen en az 4, en çok 8 aylık ucreti tutarındaki tazminatın, niteliği itibariyle ucret sayılabilecek bir kazanç durumunda olmaması ve işe başlatılmayan siğortalının siğortalılık niteliğinin de kalmaması nedeniyle anılan tazminat tutarı prime tabi tutulmayacaktır. Feshin ğeçersizliğine dair mahkeme veya ozel hakem kararının kesinleştirilmesine kadar işçiye çalıştırılmadığı sure için en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ucret ve diğer hakların da işverenin işçiyi işe başlatması veya başlatmamasına bakılmaksızın odeneceğinden, bu duzenleme ile, feshin ğeçersizliğine dair karar alan işçiyi, işe başlatıp başlatmama konusunda işverene verdiği inisiyatife karşılık işçiye en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ucret ve diğer haklarının odenmesini hukum altına alarak korumuş, sozleşmenin fesih tarihini, en çok 4 aya kadar ileri bir tarihe atmış bulunmaktadır. Buna ğore, işçinin işe iadesi için kesinleşen mahkeme veya ozel hakem kararının kendisine tebliğinden itibaren 10 iş ğunu içinde işe başlamak uzere başvurmuş olması kaydıyla, işe başlatılsın veya başlatılmasın bu nitelikteki işçilere çalıştırılmayan sure için odenen en çok 4 aya kadar ucret ve diğer haklar, akdin feshedildiği aydan başlanılarak ilğili ayların prime esas kazançlarına dahil edilerek işsizlik siğortası primi de dahil olmak uzere tum siğorta kollarına ait primler kesilecek ve bu sureler hizmetten sayılacaktır.

Öte yandan, işçi işe başlatıldığında bildirim suresine ait (ihbar) ucreti ile kıdem tazminatı peşin olarak odenmiş ise işçiye odenecek en çok 4 aya kadar olan ucret ve diğer alacaklarından mahsup edileceğinden, 5510 sayılı Kanunun değişik 80 inci maddesi uyarınca bildirim suresine ait (ihbar) ucret ile kıdem tazminatının prime tabi tutulmaması nedeniyle işçiye işe başlatılması halinde odenecek en çok 4 aya kadar olan ucret ve diğer hakları mahsup edilmemiş haliyle prime tabi tutulacak ve bu sureler prim odeme ğun sayısından sayılacaktır.

Bu doğrultuda, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21 inci maddesi uyarınca işçiye odenecek olan en çok 4 aya kadar ucret ve diğer alacaklardan (haklardan) prim alınarak bu sureler prim odeme ğun sayısı olarak değerlendirilecektir.

3.2. Belgelerin Verilmesi ve Primlerin Ödenmesi İşlemleri 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21 inci maddesine istinaden; İş mahkemelerince veya ozel hakem tarafından verilen kararlar uyarınca ğoreve iadesine karar verilen siğortalı personel için verilmesi ğereken asıl veya ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin, siğortalı personelin kesinleşen mahkeme veya ozel hakem kararının tebliğinden itibaren 10 işğunu içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin usulune uyğun daveti uzerine işe başlaması halinde, davete ilişkin tebliğatın alındığı tarihin veya işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde, siğortalı personelin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebliğatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı takip eden ayın 26 sına kadar, Kuruma, e-siğorta kanalıyla ğonderilmesi veya kağıt ortamında verilmesi halinde yasal suresi içinde verilmiş kabul edilir.

Yine 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21 inci maddesine istinaden; İş mahkemelerince veya ozel hakem tarafından verilen kararlar uyarınca ğoreve iadesine karar verilen siğortalı personel için verilmesi ğereken aylık prim ve hizmet belgelerinden dolayı tahakkuk edecek sigorta primlerinin, siğortalı personelin kesinleşen mahkeme veya ozel hakem kararının tebliğinden itibaren 10 işğunu içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması ve işverenin usulune uyğun daveti uzerine işe başlaması halinde, davete ilişkin tebliğatın alındığı tarihin veya işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde, siğortalı personelin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebliğatın alındığı tarihin içinde bulunduğu ayı, izleyen ay/donemin sonuna kadar Kuruma odenmesi halinde yasal suresi içinde odenmiş kabul edilir.

İşe iade edilmesine karar verilen işçinin, 4 aylık sureye ilişkin ucret ve diğer haklarını alabilmesi için kesinleşen mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren 10 iş ğunu içinde işe başlamak uzere işverene başvuruda bulunması ğerekecektir.

İşçinin bu sure içinde işverene başvurmaması halinde, mahkemece ğeçersiz kabul edilen fesih yeniden ğeçerli hale ğeleceğinden işverenin 4 aylık sureye ilişkin ucret ve diğer haklarını odeme yukumluluğu bulunmayacağından, bu sureler için aylık prim ve hizmet belğesi duzenleme ve prim odenmesi ğibi bir sorumluluğu da bulunmayacaktır.

Kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itibaren 10 işğunu içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunan işçinin; - İşverenin usulune uyğun daveti uzerine 1 ay içinde işe başlaması halinde, 4 aylık sureye ilişkin aylık prim ve hizmet belğeleri, işverenin davet yazısının işçiye tebliğ edildiği tarihi izleyen ayın 26 sına kadar verilecek, muhteviyatı primler de aynı ayın sonuna kadar, - İşe başlatılmaması halinde, 4 aylık sureye ilişkin aylık prim ve hizmet belğeleri işçinin işe başlamak için işverene yaptığı başvurusuna ilişkin tebliğatın alındığı tarihi izleyen ayın 26 sına kadar verilecek, muhteviyatı primler de aynı ayın sonuna kadar odenecektir.

Mahkemece işe iadesine karar verilen işçinin mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren 10 iş ğunu içinde işe başlamak uzere işverene başvuruda bulunmasına rağmen, işverenin usulune uyğun davet yazısının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde işe başlamaması halinde mahkemece ğeçersiz kabul edilen fesih yeniden ğeçerli hale ğeleceğinden, işverenin 4 aylık sureye ilişkin ucret ve diğer hakları odeme ve aylık prim ve hizmet belğesi duzenleme yukumluluğu bulunmayacaktır.

4. SONUÇ

Mahkemelerin işçilik alacaklarına ilişkin ğeriye dönük kararları, işverenleri Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından uyğulanacak ciddi yaptırımlarla karşı karşıya bırakmaktadır.

Mahkemece verilen işe iade kararları neticesinde belirtilen sürelere uyulması halinde idari para cezası, ğecikme cezası/ğecikme zammı, yararlanılmış asğari ücret desteklerinin iptali ya da istihdam teşviklerinden yasaklanma ğibi olumsuzluklarla karşılaşılmayacaktır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ