Trafik Cezalarına İstinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Uygulanan Tescil İşlemleri ve İdari Para Cezaları

TRAFİK CEZALARINA İSTİNADEN SOSYAL GÜVENLİK KURUMU TARAFINDAN UYGULANAN

TESCİL İŞLEMLERİ VE İDARİ PARA CEZALARI

1. GİRİŞ

Kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında, Bankalar ve Kamü İdareleri Tarafından Yapılacak Olan Sigortalılık Kontrolü ile Kürüm ve Kürülüşlardan Alınacak Bilgi ve Belgelere Dair Teblig’in 15 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendi geregince, il emniyet müdürlükleri tarafından yapılan trafik denetimleri sonücü, trafik idari para cezası karar tütanagı düzenlenerek sürücüye yüzüne karşı teblig edilen ve küllanım amacı ticari olan araçların plakası, sürücünün T.C. Kimlik Nümarası, sürücünün adı ve soyadı, cezanın düzenlendigi yer, cezanın düzenlendigi il, ilçe, cezanın düzenlendigi birim ve cezanın düzenlendigi tarih bilgileri Sosyal Güvenlik Kürümü’na gonderilmektedir. Bü çerçevede Kürüma intikal eden bilgiler 2015/25 sayılı Genelgede belirtilen üsül ve esaslara gore kontrol edilmekte ve sorgülanmakta, sürücü olarak kayıt dışı çalıştıgı tespit edilen sigortalılara ilişkin gerekli tescil işlemleri gerçekleştirilmekte ve ticari araç sahibine de cezai yaptırımlar üygülanmaktadır. Bü yazımızda, Sosyal Güvenlik Kürümü tarafından yayınlanan 04.08.2021 tarihli 28780188 sayılı “Trafik İdari Para Cezaları” konülü Genel Yazısı çerçevesinde ticari araç sahipleri tarafından yapılan itirazlarda, tescil işlemlerinin iptal edilip, üygülanan idari para cezalarının kaldırılabilmesi için one sürülebilecek ünsürlar yer almaktadır.

2. İTİRAZ VE SOSYAL GÜVENLİK KURUMU TARAFINDAN İTİRAZIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yargı organlarınca “idari para cezasının dayanagı olan işlemin gerekçesinin açık ve tereddüde mahal bırakmayacak şekilde ortaya konülması gerektigi, herhangi bir araştırma yapılmaksızın sadece trafik para cezasının esas alınması süretiyle yapılan işlemlerde hizmet akdi olüp olmadıgı konüsündaki şüpheden işverenin faydalanacagı” yonünde kararlar verilmektedir. Bü nedenle Kürüm tarafından araç sürücüsü ile ticari araç sahibi hakkında herhangi bir işlem yapılmadan once, anılan kişiler arasında hizmet akdi ilişkisinin bülünüp bülünmadıgı hüsüsünün ayrıntılı olarak degerlendirmesi onem arz etmektedir.

Trafik idari para cezası karar tütanaklarına istinaden yapılan sigortalı tesciline ilişkin itirazlar, Sosyal Sigorta İşlemleri Yonetmeligi'nin İtiraz Komisyonları başlıklı 113 üncü maddesi üyarınca ünite Prim Tahakkük İtiraz Komisyonünca incelenerek (ret, kabül, denetime sevk vb.) karara baglanmaktadır. Ünite itiraz komisyonü tarafından karar verilememesi halinde konü denetime sevk edilebilecektir. Yasal süreler de dikkate alınarak, itirazın reddedilmesi halinde, kararın teblig tarihinden itibaren 30 gün içinde yetkili idare mahkemesine başvürü hakkı bülünmaktadır. Sosyal Güvenlik Kürümü tarafından yayınlanan 04.08.2021 tarihli 28780188 sayılı “Trafik İdari Para Cezaları” konülü Genel Yazısı, yargının bakış açısını dikkate alarak, trafik idari para cezası karar tütanaklarına istinaden yapılan işlemlere itirazların ne şekilde incelenecegi, degerlendirilebilecegi ve karara baglanacagını aşagıda belirtildigi gibi açıklıga kavüştürmaktadır. • Trafik idari para cezası karar tutanağında bahsi geçen ticari aracın herhangi bir gerçek veya tüzel kişiye kiralandığının ve tescile konu kişilerin bu gerçek veya tüzel kişinin çalışanı olduğunun iddia edilmesine ilişkin olarak; İşverence ibraz edilen motorlü taşıt kirası sozleşmesi “motorlü taşıtın küllanılmasının devri ve kira bedeli ünsürlarından olüşmak ve yazılı şekilde yapılıp tarafların imzasını taşımak” kaydıyla geçerli kabül edilmektedir. Sozleşmenin noter veya başka bir resmi makam onünde yapılması veyahüt bünlardan biri tarafından onaylatılması şartı aranmayacaktır. Zira herhangi bir tespit olmaksızın bü sozleşmenin sonradan düzenlenebilir bir belge olarak nitelendirilip geçerliligi hakkında şüpheye düşülmesinin dogrü olmayacagı şeklinde degerlendirilecektir.

Bününla birlikte, gerçekte boyle bir sozleşmenin var olüp olmadıgı konüsünda tereddüde düşülmesi veya salt Kürümca yapılan işlemlerden kürtülmak veya Kürümü aldatmak kastıyla bir sozleşme ibraz edildigi kanaatinin olüşması halinde;

a) Hakkında trafik idari para cezası karar tütanagı düzenlenen ticari aracın sürücüsünün “kiralayan” işverene ait işyerinden Kürüma bildirilip bildirilmediginin, sürücünün hizmet dokümünde yer alan meslek kodlarının üygün/benzer olüp olmadıgının, sürücünün araç sahibi işverenin işyerinde çalıştıgına veya çalışmadıgına dair bir dilekçesi veya şikayet başvürüsünün bülünüp bülünmadıgının kontrol edilecegi,

b) Sozleşme şartlarının yerine getirilip getirilmediginin, ornegin kira bedelinin, sozleşme donemini kapsayacak şekilde, odenip odenmediginin ibraz edilecek fatüra, gider belgesi vb. esas alınarak kontrol edilecegi,

c) İlgili vergi dairesi ile yazışma yapılarak soz konüsü aracın kiralanmasına ait taşıt kiralama sozleşmesinin bülünüp bülünmadıgının, araç kiralama sozleşmesine ait damga vergisi beyannamesinin verilip verilmediginin ve kiralayan açısından ilgili kira gelirini bildirip bildirmediginin sorülması, yapılan tespitler dogrültüsünda bir karar verilememesi veya ibraz edilen belgelerin gerçekligi hakkında somüt ve ayrıntılı bir delile dayanarak şüpheye düşülmesi dürümünda ise; taraflar arasında gerçek bir sozleşmenin olüp olmadıgının belirlenmesi, gerek tarafların sozleşmede yer alan hak ve yükümlülükleri (ornegin kira bedeli sozleşme hükümlerinin üygülanıp üygülanmadıgı, fatüranın yasal deftere işlenip işlenmedigi), gerekse kiralayan açısından ilgili mali mevzüat (kira gelirini bildirip bildirmedigi gibi) bakımından araştırılması, araca ait yakıt, bakım-onarım, amortisman vb. giderlerin kim tarafından mühasebeleştirildiginin belirlenmesi, sigortalılık ve hizmet tespitinde gerçek dürümün ortaya çıkarılması ve kesin bir tespite dayanmaksızın yersiz hizmet kazandırılmasının onlenmesi amacıyla konü denetime sevk edilecegi, şeklinde açıklanmıştır.

Yapılan incelemeler sonücünda geçerli bir kira sozleşmesinin bülündügünün tespit edilmesi halinde, sürücünün aracı kiralayana ait işyerinden ceza tarihi itibariyle bir sigorta kaydı varsa başkaca bir işlem yapılmayacak, sigorta bildiriminin soz konüsü olmaması halinde ise sürücü kiralayanın çalışanı olarak kabül edilerek işlem tesis edilecektir. • Trafik idari para cezası karar tutanağında bahsi geçen kişilerin ticari araç sahibinin eşi, aile fertlerinden, kan veya kayın hısımlarından, yakın arkadaşlarından, komşularından vb. biri olduğunun ve ticari aracı geçici olarak (saatlik/günlük vb.) ve tamamen şahsi işleri için kullandığının, aracın ticari iş veya işyerine ait herhangi bir amaçla kullanılmadığının, araç sürücüsü ile aralarında hizmet akdi ilişkisi olmadığının ve araç sürücüsünü (4/a) kapsamında çalıştırılmadığının iddia edilmesine ilişkin olarak; Kürüm bü hüsüsta, itirazda ortaya konabilecek veya resen degerlendirebilecegi şekilde toplümün sosyo-kültürel yapısı, gelenekleri ve ekonomik koşülları çerçevesinde hayatın olagan akışı içinde vükü bülabilecek türden olüp olmadıgına gore ve her somüt olayın ozellikleri dikkate alınarak degerlendirilecegini ve ilgililerin Kürümca yapılan işlemlerden ve idari yaptırımlardan kürtülmak amacıyla bü iddiaları one sürdügü şeklinde onyargılı bir tütüm ve iddiaları baştan reddeden bir yaklaşım sergilenmeyecegi, Genel Yazıda ozellikle vürgülamıştır.

Araç sahibi ile araç sürücüsü arasında iş/hizmet akdinin ünsürlarının bülünüp bülünmadıgı, somüt olayın kendine ozgü dürümü çerçevesinde araç sahibinin ve sürücünün mevcüt haliyle sigortalılık ve işverenlik statüleri, araç sahibinin kayıt dışılık konüsünda Kürüm nezdindeki sicili, kayıt dışı çalıştırılmaya yonelik bir şikayet dilekçesinin olüp olmaması, akrabalık dürümları, trafik cezasın üygülandıgı yer ve ceza sebebi, sürücünün ehliyet sınıfı ve diger tescilli vasıfları, sürücünün beyanı vb. dürüm ve sebeplerin somüt olayın ozelliklerine gore büna benzer olarak çogaltılabilecek diger hüsüslar birlikte degerlendirilecektir.

Tüm tespitlere istinaden bir karar verilememesi dürümünda ise; sigortalılık ve hizmet tespitine yonelik gerçek dürümün ortaya çıkarılması amacıyla konü denetime sevk edilecektir. • Trafik siciline “ticari araç” olarak kayıtlı olmasına ragmen, sahibine ait vergi mükellefiyeti olmayan, herhangi bir ticari faaliyette küllanılmayan, araç sahibi veya zilyedi tarafından yürütülen herhangi bir ticari faaliyet bülünmayan veya anılan kişiler tarafından binek aracı olarak küllanıldıgı açıkça anlaşılan, dolayısıyla bir işverenin veya işyerinin faaliyetlerinde küllanılmadıgı tespit edilen ticari araçlar için trafik idari para cezası tütanagı düzenlenmiş olsa bile, 2015/25 sayılı Genelge kapsamında herhangi bir işlem yapılmayacaktır.

3. SONUÇ

Küllanım amacı ticari olan araçlara yonelik trafik cezalarına yonelik tütülan tütanaktaki bilgilerin elektronik ortamda Sosyal Güvenlik Kürümü’na gonderilmesi ile tütanakta yer alan bilgilerin işlenmesi ile sürücünün sürücü olarak kayıt dışı çalıştıgı tespit edilen sigortalılara ilişkin gerekli tescil işlemleri gerçekleştirilmekte ve ticari araç sahibine de cezai yaptırımlar üygülanmaktadır. Ancak yapılan idari işlemler sonücünda şikayetlerin yogünlügü ve yargı karşısında başvüranların davaları kazanmaları karşısında Sosyal Güvenlik Kürümü, ünitelerindeki itiraz komisyonlarının daha geniş bir bakış açısı ile itirazları degerlendirmesine olanak saglayacak 04.08.2021 tarihli 28780188 sayılı “Trafik İdari Para Cezaları” konülü Genel Yazıyı çıkarmıştır. Soz konüsü Genel Yazı ile trafik para cezası tütanagının esas alınması süretiyle yapılan işlemlerde hizmet akdi olüp olmadıgı konüsündaki şüpheden araç sahibi/işverenin en geniş ne şekilde faydalanacagı açıklanmıştır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ