Meslek Hastalığında İşveren Sorumluluğunun Tespiti: Sosyal Güvenlik Kurumu Kusur Soruşturması ve Kusur Dağılımı

MESLEK HASTALIĞINDA İŞVEREN SORUMLULUĞUNUN TESPİTİ: SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

KUSUR SORUŞTURMASI VE KUSUR DAĞILIMI

1. GİRİŞ

Meslek hastalıkları, ani ve tekil bir olay sonucu ortaya çıkan iş kazalarından farklı olarak, çoğu zaman uzun yıllara yayılan bir çalışma sürecinin ve kümülatif maruziyetin sonucudur. Bu nedenle meslek hastalığında sorumluluğun belirlenmesi, yalnızca hukuki teoriler üzerinden değil, SGK denetim pratiği ve denetim elemanları incelemelerinin fiili kapsamı dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Uygulamada yaygın kanaatin aksine, meslek hastalığı dosyalarında SGK’nın yaklaşımı yalnızca “son işverenin sorumluluğu” şeklinde basit bir kabule dayanmamakta, meslek hastalığına tutulan sigortalının sürekli iş göremezlik gelirinin tespiti, hizmet görülen işverenlerin ve üçüncü kişilerin kusurlarının tespiti amacıyla çok katmanlı bir inceleme yürütülmektedir. Bu yazıda, meslek hastalığının tanımı, tespiti, kapsamı, SGK denetim pratiğinde illiyet bağı bulunan işverenlerden talep edilen belgeler ve kusur oranlarının dağıtım yöntemi ele alınacaktır.

2. MESLEK HASTALIĞININ TANIMI, KAPSAMI VE TESPİTİ

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 14’üncü maddesinde, Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir” şeklinde tanımlanmıştır.

Bu kapsamdaki sigortalılar, • Hizmet akdi ile çalışanlar (4/a) • • • • • • • • •

Kendi adına ve hesabına bagımsız çalışanlar ile koy ve mahalle muhtarları (4/b) Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevlerinde çalışanlar Aday çırak, çırak ve stajyerler, Harp Malulleri ile Vazife Malullugu aylıgı baglanmış malullerden Kanunun 4 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında çalışanlar Turkiye İş Kurumu kursiyerleri Sosyal guvenlik sozleşmesi olmayan ulkelerde iş ustlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak uzere goturulen Turk işçileri İntorn ogrenciler Tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle sureksiz olarak çalışan sigortalılar Ek 9 uncu maddede belirtilen şartlarda ev hizmetlerinde çalışan sigortalılar

sayılmaktadır.

Meslek Hastalığının Tespiti Sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğu;

a) Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usulüne uygun olarak düzenlenen sağlık kurulu raporu ve bu raporun dayanağı diğer tıbbi belgelerin,

b) Kurum tarafından gerekli görülmesi hallerinde işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbi sonuçlarını ortaya koyan denetim raporları ve gerekli diğer belgelerin, Kurum Sağlık Kurulunca incelenmesiyle tespit edilmektedir.

Meslek hastalığı sigortalının işten ayrıldığı tarihten sonra meydana çıkmış ve sigortalının çalıştığı işten kaynaklanmış ise, eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında bu hastalık için Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliğinde belirtilen süreden daha uzun bir sürenin geçmemiş olması şartı aranacaktır. Bu durumdaki sigortalının hastalıklarına ait hekim raporu ve diğer tıbbi belgeler ile doğrudan Kuruma müracaat etmesi gerekmektedir.

Ancak herhangi bir meslek hastalıgının klinik ve laboratuvar bulguları ile belirlendigi ve meslek hastalıgına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit edildigi hallerde, meslek hastalıkları listesindeki yukumluluk suresi aşılmış olsa bile, soz konusu hastalık Kurumun veya ilgilinin başvurusu uzerine Sosyal Sigorta Yuksek Saglık Kurulunun onayı ile meslek hastalıgı sayılabilecektir. Kurum Saglık Kurulunun hastalıgın meslek hastalıgı oldugu yonunde karar vermesi halinde; • Meslekte kazanma gucu kayıp oranının %10 ve uzerinde çıkması durumunda dosya soruşturulmak uzere Rehberlik ve Teftiş Başkanlıgına gonderilecektir. •

Meslekte kazanma gucu kayıp oranının %10’un altında tespit edildigi vakalarda ise Kanunun 21 ve 22’nci maddeleri ile ilgili yapılan açıklamalar da dikkate alınarak denetim talebinde bulunulup bulunulmayacagına unite tarafından karar verilecektir.

3. DENETİM ELEMANLARINCA MESLEK HASTALIĞININ SORUŞTURULMASI VE KUSUR TESPİTİ

İş kazası veya meslek hastalıgı soruşturmaları sonucu duzenlenen denetim raporları ile hastalıga tutulan sigortalıya odenecek surekli iş goremezlik gelirinin peşin sermaye degeri kusurlu olarak belirlenen işveren, sigortalı ve uçuncu kişi/kişiler hakkında kusur oranlarında Kurumca rucu edilmektedir. Kurum denetim elemanları tarafından soruşturulmasının gerçek amacı bu anlamda kusurluların ve kusur oranlarının belirlenmesidir.

Bu kapsamda meslek hastalıgına tutulan sigortalının meslek hastalıgının niteligi degerlendirilerek hastalıkla illiyet bagı olabilecek işi yuruten kaç işveren olursa olsun çalışılan donemler dikkate alınarak aşağıdaki iş sağlığı ve güvenliği belgeleri talep edilmektedir: • İşe giriş ve periyodik sağlık raporları, • İş sağlığı ve güvenliği eğitim belgeleri, • Kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, • Risk değerlendirmesi ve maruziyet kayıtları, • Çalışma koşullarını, sürelerini gösterir teknik ve idari belgeler. İşveren ilgili mevzuatta belirlenen sureler saklı kalmak kaydıyla, işçinin işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl sureyle çalışanların kişisel saglık dosyalarını saklamakla yukumlu oldugu ayrıca vurgulamak gerekmektedir.

Asbestle çalışılan işyerlerinde Asbest tozuna maruziyetin sona ermesinden sonra kayıtlar en az 40 yıl sureyle işveren tarafından saklanır. İşyerinin çalışanlarıyla devri halinde kayıtlar devredilen işletmeye teslim edilmeli, işyerinin kapanması halinde kayıtlar Sosyal Guvenlik Kurumu İl Mudurlugune teslim edilmelidir.

Ayrıca, İş kazası ve meslek hastalıgı inceleme ve soruşturmalarında; sigortalının beyanı dogrultusunda veya şuphe dogması halinde, meslek hastalıgına yakalanan işçinin geriye donuk sigorta primine esas kazançlarının tespiti için Ücret Odeme Bordroları ve Yasal Defter ve Belgeler incelenebilmektedir.

Hastalıga tutulan sigortalının çalıştıgı işyerlerinin belirtilen kayıtların denetim elemanı tarafından incelenmesi, gerekli ifadelerin alınması ile denetim raporu duzenlenir. Bu rapor ile meslek hastalıgına tutulan sigortalı, uçuncu kişi/kişilerin ve işverenlere kusur oranları belirlenir. Sigortalının hastalıga sebep olabilecek nitelikte birden fazla işveren yanında çalışması soz konusu ise kusurlu atfedilen işverenlere, hizmet sureleri dikkate alınarak kusur oranı dagıtılmaktadır. Burada ortaya çıkan en onemli sıkıntı sigortalı ve uçuncu kişi kusurundan arta kalan kusur oranının kusurlu işverenler arasında hizmet surelerinin oranı dikkate alınarak dagıtılmasında ortaya çıkmaktadır. Bazı işverenlerin iş saglıgı ve guvenligi yukumlulugunu yerine getirmesinde daha buyuk zafiyette bulunması tespitinin olmasına ragmen kusur oranının sadece hizmet suresi oranında kusurlu atfedilmesi gorulebilmektedir.

4. SONUÇ

Sosyal Guvenlik Denetim elemanları tarafından yurutulen meslek hastalıkları soruşturmaları ile esas olarak hastalıga tutulan sigortalıya odenecek surekli iş goremezlik gelirinin hesaplanması, bu hastalıgın oluşmasında illiyet bagı olacak işyerlerinin çalışma ortamının analiz edilerek işverenler, sigortalı ve uçuncu kişi/kişilerin kusur oranlarının tespit edilmesi ile Kurum tarafından yapılmış masraflar ile odenecek surekli iş goremezlik gelirinin peşin sermaye degerinin kusur oranlarında ilgilere rucu edilmesi amaçlanmaktadır.

Ozellikle birden çok işveren adına hizmet vermiş sigortalının hastalıga tutulmasında kusur atfedilen işverenlerin kusur oranı belirlenmesi, meslek hastalıgının uzun yıllara dayanan maruziyet ve maruziyet agırlıgı dikkate alındıgında oldukça guç olmakla birlikte kusurun belirlenmesi ve dagıtımında uygulamada zafiyet oldugu gorulmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ